DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật hiện đại trước 1945

Phân tích nhân vật Huấn Cao: tài hoa, khí phách và thiên lương trong Chữ người tử tù

Phân tích nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân theo ba vẻ đẹp tài hoa, khí phách, thiên lương; cảnh cho chữ, nghệ thuật và dàn ý tự viết.

Calligraphy brush resting on a blank silk scroll under flickering torchlight in a damp stone cell, heavy wooden shackle blurred in the foreground, close-up, deep amber shadows

Huấn Cao là một nhà nho tài hoa, nổi tiếng viết chữ đẹp, mang khí phách hiên ngang của người dám chống lại triều đình và một thiên lương trong sáng không khuất phục trước tiền bạc hay quyền lực. Ba vẻ đẹp ấy, tài hoa, khí phách và thiên lương, hội tụ trọn vẹn trong cảnh cho chữ ở cuối truyện, cảnh mà chính Nguyễn Tuân gọi là xưa nay chưa từng có.

Truyện ngắn "Chữ người tử tù" in lần đầu trên báo Tao Đàn năm 1939 với tên "Dòng chữ cuối cùng", sau được đưa vào tập "Vang bóng một thời" (1940) với tên hiện nay. Tác phẩm đã học lâu năm ở THPT và hiện có trong một số bộ sách. Bài dưới đi qua từng vẻ đẹp của Huấn Cao với dẫn chứng ngắn từ văn bản, chỉ ra nghệ thuật khắc hoạ nhân vật và gợi ý dàn ý để bạn tự viết.

Huấn Cao là ai: người tử tù nổi tiếng tài viết chữ

Huấn Cao xuất hiện trong truyện khi đã là tử tù, bị giải đến nhà ngục tỉnh Sơn cùng mấy người đồng chí để chờ ngày đưa vào kinh chịu án. Ông bị triều đình kết án vì đứng đầu một cuộc nổi dậy chống lại triều đình. Người đọc biết đến tài năng của ông qua lời viên quản ngục và thầy thơ lại: đó là người mà vùng tỉnh Sơn vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp.

Nhiều ý kiến cho rằng Nguyễn Tuân xây dựng nhân vật này có gợi ý từ Cao Bá Quát, nhà nho nổi tiếng văn hay chữ tốt, từng tham gia khởi nghĩa ở thế kỷ XIX. Tuy vậy, Huấn Cao là nhân vật hư cấu, và bài phân tích nên bám vào nhân vật trong truyện chứ không đi sâu vào nguyên mẫu lịch sử.

Đặc điểm cần chú ý ngay từ đầu: Huấn Cao xuất hiện chủ yếu gián tiếp. Trước khi ông nói câu nào, người đọc đã nghe về ông qua lời người khác: chữ ông đẹp lắm, vuông lắm, tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỷ ông ít chịu cho chữ. Cách giới thiệu này làm nhân vật hiện ra như một huyền thoại trước khi bước vào trang sách, đúng với lối viết tôn vinh của Nguyễn Tuân.

Vẻ đẹp tài hoa: chữ như một vật báu

Tài của Huấn Cao là tài viết chữ Hán, một nghệ thuật thư pháp được giới nhà nho coi trọng. Theo lời viên quản ngục, có được chữ ông Huấn mà treo là có một vật báu trên đời. Chữ ở đây không chỉ là kỹ năng mà là sự kết tinh của học vấn, nhân cách và khí chất người viết. Nét chữ vuông vức, tươi tắn nói lên hoài bão tung hoành của một đời con người.

Nguyễn Tuân là nhà văn của cái đẹp, đặc biệt là cái đẹp của một thời đã qua, những thú chơi tao nhã của nhà nho như thư pháp, thưởng trà, chơi hoa. Huấn Cao là nhân vật tiêu biểu cho quan niệm ấy: người tài hoa là người biến một hoạt động bình thường thành nghệ thuật. Đọc nhân vật này, bạn nên hiểu rằng tài viết chữ là biểu hiện bên ngoài của một tâm hồn cao quý bên trong.

Khi viết luận điểm về tài hoa, đừng dừng ở câu Huấn Cao viết chữ đẹp. Hãy chỉ ra tài ấy được thể hiện qua cái nhìn ngưỡng mộ của người khác, và rằng một viên quan coi ngục sẵn sàng liều mạng để có được chữ của ông. Giá trị của tài năng được đo bằng sự trân trọng mà nó khơi dậy, đây là chỗ bài viết có chiều sâu.

Vẻ đẹp khí phách: hiên ngang ngay trong ngục tối

Coi thường cái chết. Huấn Cao biết mình sắp bị giải đi chịu án tử, nhưng không hề nao núng. Ông vẫn ung dung, nhận rượu thịt quản ngục mang đến một cách thản nhiên, coi như việc vẫn làm trong hứng sinh bình lúc chưa bị giam.

Thái độ với cái gông. Khi vào ngục, ông lạnh lùng chúc mũi gông nặng, khom mình thúc mạnh đầu thang gông xuống thềm đá tảng. Một động tác ngắn mà thể hiện sự ngang tàng, không coi gông cùm ra gì.

Khinh bạc kẻ có quyền. Khi viên quản ngục hỏi ông cần gì, Huấn Cao đáp: "Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn có một điều. Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây." Câu nói lạnh lùng, sẵn sàng nhận mọi trả thù, cho thấy ông không sợ quyền lực của người đang nắm vận mệnh mình.

Không vì lợi mà cúi đầu. Ông từng nói mình nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ. Chữ của ông không mua được bằng tiền, cũng không ép được bằng uy. Khí phách ở đây gắn chặt với lòng tự trọng của người nghệ sĩ.

Thiên lương: vì sao Huấn Cao chịu cho chữ

Một người khinh bạc quyền lực như Huấn Cao lại cho chữ một viên quản ngục. Điều đó tưởng như mâu thuẫn, nhưng chính là chỗ thể hiện thiên lương, tức bản tính tốt đẹp trời phú, của nhân vật. Khi được thầy thơ lại kể về nỗi lòng của quản ngục, Huấn Cao hiểu ra rằng người coi ngục kia có một sở thích cao quý và một tấm lòng biệt nhỡn liên tài.

Ông nói rằng mình cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các ngươi, rằng thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ. Câu nói cho thấy Huấn Cao không khinh người theo địa vị; ông khinh cái xấu, cái tầm thường, và trân trọng tấm lòng biết quý cái đẹp ở bất cứ ai. Thiên lương ấy khiến ông không chỉ là người tài mà còn là người biết nhìn người.

Lời khuyên sau khi cho chữ càng làm rõ thiên lương: ông khuyên quản ngục nên tìm về nhà quê mà ở, thoát khỏi cái nghề này đi rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ, vì ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững. Người sắp chết vẫn lo cho sự trong sạch của người khác. Đây là chỗ bạn nên phân tích kỹ, vì nó thể hiện quan niệm của Nguyễn Tuân: cái đẹp không thể sống chung với cái ác.

Cảnh cho chữ: những cặp đối lập làm nổi Huấn Cao

Cảnh cho chữ được dựng trên một loạt đối lập. Nắm các cặp này, bạn có khung để phân tích cảnh mà không phải kể lại tuần tự.

Cặp đối lậpChi tiết trong cảnhÝ nghĩa với nhân vật Huấn Cao
Không gian bẩn thỉu và nghệ thuật cao quýBuồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột phân gián; tấm lụa trắng tinh, nét chữ vuông tươiCái đẹp toả sáng ngay giữa chốn nhơ bẩn nhất
Bóng tối và ánh sángĐêm khuya trong ngục; bó đuốc tẩm dầu rực đỏ, lửa đóm cháy rừng rựcÁnh sáng của thiên lương xua đi bóng tối của ngục tù
Tù nhân và quan coi ngụcNgười tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng ung dung viết; viên quản ngục khúm núm cất tiền kẽm đánh dấu ô chữVị thế bị đảo ngược: người tù thành người ban phát cái đẹp
Cái chết và sự bất tửHuấn Cao sắp bị đưa đi chịu án; nét chữ được trao lại cho đờiCon người có thể chết, cái đẹp và nhân cách thì ở lại

Câu kết lớn của cảnh là sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả trước cái xấu, cái ác. Huấn Cao, dù là kẻ tử tù, mới là người chủ thực sự của cảnh tượng ấy.

Khi viết, bạn có thể chọn hai cặp đối lập tiêu biểu nhất, thường là không gian và vị thế, để phân tích sâu. Liệt kê hết bốn cặp với mỗi cặp một câu sẽ kém thuyết phục hơn.

Nghệ thuật khắc hoạ Huấn Cao

Bút pháp lãng mạn, lý tưởng hoá. Huấn Cao được tô đậm như một con người hoàn hảo: tài, dũng, thiện đều ở mức cao nhất. Nguyễn Tuân không quan tâm đến chiều tâm lý phức tạp mà muốn dựng một biểu tượng của cái đẹp.

Giới thiệu gián tiếp trước khi xuất hiện. Người đọc biết về Huấn Cao qua lời đồn, qua cuộc trò chuyện của quản ngục và thơ lại, rồi mới thấy ông. Cách này tạo vẻ huyền thoại cho nhân vật.

Ngôn ngữ cổ kính, trang trọng. Lời thoại dùng nhiều từ Hán Việt, cách xưng ta – ngươi, tạo không khí của một thời đã qua, đúng tinh thần "vang bóng một thời".

Thủ pháp tương phản. Từ đối lập giữa tù nhân và quan coi ngục đến đối lập ánh sáng và bóng tối, tương phản là công cụ chính để làm nổi vẻ đẹp nhân vật.

Dàn ý gợi ý cho bài phân tích nhân vật Huấn Cao

Dàn ý sắp theo ba vẻ đẹp rồi hội tụ ở cảnh cho chữ. Nếu đề chỉ yêu cầu phân tích cảnh cho chữ, bạn rút gọn ba luận điểm đầu thành phần dẫn.

  1. Mở bài: giới thiệu Nguyễn Tuân, tập "Vang bóng một thời", truyện "Chữ người tử tù"; nêu Huấn Cao là hình tượng hội tụ tài hoa, khí phách, thiên lương.
  2. Giới thiệu nhân vật: tử tù, đứng đầu cuộc nổi dậy, nổi tiếng chữ đẹp; xuất hiện gián tiếp qua lời quản ngục và thơ lại.
  3. Tài hoa: chữ đẹp, vuông, là vật báu; quan niệm chữ là kết tinh của nhân cách.
  4. Khí phách: thúc gông xuống thềm đá, nhận rượu thịt thản nhiên, câu trả lời khinh bạc với quản ngục, không vì vàng ngọc quyền thế mà cho chữ.
  5. Thiên lương: hiểu tấm lòng quản ngục, chịu cho chữ, lời khuyên giữ thiên lương.
  6. Cảnh cho chữ: các cặp đối lập về không gian, ánh sáng, vị thế; ý nghĩa chiến thắng của cái đẹp.
  7. Nghệ thuật: bút pháp lãng mạn, giới thiệu gián tiếp, ngôn ngữ cổ kính, tương phản.
  8. Kết bài: khẳng định quan niệm thẩm mỹ của Nguyễn Tuân; nêu cảm nhận riêng về nhân vật.

Lời khuyên khi viết: với nhân vật lý tưởng hoá như Huấn Cao, bài văn dễ thành một chuỗi lời khen. Hãy giữ nhịp bằng cách sau mỗi lời khen đặt ngay một chi tiết cụ thể và giải thích chi tiết đó cho thấy điều gì.

Câu hỏi thường gặp

Chữ người tử tù có tên gọi ban đầu là gì?

Truyện in lần đầu trên báo Tao Đàn năm 1939 với tên "Dòng chữ cuối cùng". Khi đưa vào tập Vang bóng một thời năm 1940, Nguyễn Tuân đổi tên thành "Chữ người tử tù", tên được dùng phổ biến đến nay.

Huấn Cao có phải là Cao Bá Quát không?

Huấn Cao là nhân vật hư cấu. Nhiều ý kiến cho rằng Nguyễn Tuân có gợi ý từ hình ảnh Cao Bá Quát, nhà nho văn hay chữ tốt, từng tham gia khởi nghĩa. Khi viết bài, bạn nên phân tích nhân vật trong truyện và chỉ nhắc nguyên mẫu ở mức tham khảo.

Thiên lương nghĩa là gì?

Thiên lương là bản tính tốt đẹp vốn có, do trời phú cho con người. Trong truyện, Huấn Cao khuyên quản ngục rời nghề vì ở chốn ngục tù khó giữ thiên lương cho lành vững. Đây là khái niệm trung tâm trong quan niệm của Nguyễn Tuân về cái đẹp gắn với cái thiện.

Vì sao gọi cảnh cho chữ là cảnh tượng xưa nay chưa từng có?

Vì việc cho chữ vốn là thú chơi tao nhã, diễn ra ở nơi thư phòng thanh sạch, giữa những người tri kỷ. Ở đây nó diễn ra trong ngục tối, người cho chữ là tử tù, người nhận là quan coi ngục. Mọi trật tự quen thuộc đều bị đảo ngược.

Có nên viết Huấn Cao kiêu ngạo khi đối xử với quản ngục không?

Nên giải thích thay vì phán xét. Lúc đầu Huấn Cao khinh bạc vì nghĩ quản ngục là kẻ tầm thường có ý đồ. Khi hiểu tấm lòng thật của quản ngục, ông nhận mình suýt phụ một tấm lòng. Sự khinh bạc ấy hướng vào cái xấu, không phải vào con người.

Truyện Chữ người tử tù học ở lớp mấy?

Truyện đã học lâu năm ở lớp 11 trong chương trình trước và hiện có trong một số bộ sách Ngữ văn của chương trình 2018. Vì các bộ sách khác nhau, bạn nên kiểm tra sách đang học để biết vị trí của tác phẩm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138