DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật hiện đại trước 1945

Nhân vật Thị Nở trong Chí Phèo: người đàn bà xấu nhất làng và bát cháo hành

Nhân vật Thị Nở trong Chí Phèo: chân dung theo lời Nam Cao, vai trò đánh thức Chí, bà cô và định kiến làng, chi tiết cuối truyện cùng các luận điểm nên viết.

Steaming clay pot of rice porridge with chopped spring onions on a bamboo tray in a dim rural kitchen in Thanh Hoa, warm firelight, close-up, hands out of focus

Thị Nở là người đàn bà xấu, nghèo, dở hơi trong truyện Chí Phèo của Nam Cao, và cũng là người duy nhất đối xử với Chí như một con người bằng bát cháo hành. Vai trò của nhân vật này không nằm ở tính cách phức tạp mà ở chức năng trong truyện: Thị Nở là chất xúc tác làm thức dậy phần lương thiện của Chí, rồi lại vô tình trở thành người đóng cánh cửa trở về của Chí theo lời bà cô.

Nhiều bài viết coi Thị Nở chỉ là chi tiết phụ, hoặc ngược lại tô thành "người phụ nữ đẹp tâm hồn" một cách dễ dãi. Cả hai đều lệch văn bản. Bài này đi qua chân dung Thị Nở theo đúng lời Nam Cao, lý do tác giả chọn một người như thế, diễn biến năm ngày ngắn ngủi, vai trò của bà cô và chi tiết cuối truyện, kèm các luận điểm bạn có thể triển khai khi gặp đề về nhân vật này.

Chân dung Thị Nở theo lời người kể

Nam Cao tả Thị Nở bằng một giọng nửa đùa nửa xót, không hề giảm nhẹ. Thị xấu "ma chê quỷ hờn": cái mặt ngắn đến nỗi người ta tưởng bề dài bị bề ngang lấn mất, cái mũi vừa ngắn vừa to vừa đỏ vừa sần sùi như vỏ cam sành. Thị lại nghèo, dở hơi, ngẩn ngơ như những người đần trong cổ tích, và thuộc dòng dõi một nhà có mả hủi mà người làng kiêng.

Đọc kỹ thì thấy Nam Cao dồn đủ mọi thứ để người làng gạt Thị ra rìa: ngoại hình, trí tuệ, gia cảnh, dòng dõi. Thị Nở và Chí Phèo vì vậy là hai kẻ bị ruồng bỏ, mỗi người một kiểu. Chí bị xa lánh vì đáng sợ, Thị bị xa lánh vì đáng cười. Chính sự tương đồng ấy là nền cho cuộc gặp gỡ về sau.

Khi trích chân dung này, bạn chỉ nên lấy một hai nét tiêu biểu, đừng chép cả đoạn. Điều cần làm là rút ra nhận xét: cách tả cường điệu không nhằm chế giễu Thị mà để nhấn mạnh rằng Thị ở vị trí thấp nhất, không ai coi ra gì. Một người như vậy lại là người trao tình thương cho Chí, đó mới là điểm Nam Cao muốn người đọc dừng lại.

Vì sao Nam Cao để một người như Thị Nở đánh thức Chí Phèo

Chỉ người cũng bị ruồng bỏ mới không sợ Chí. Cả làng tránh Chí như tránh một con vật dữ. Thị Nở dở hơi nên không biết sợ, không có định kiến sẵn về Chí. Cuộc gặp vì thế diễn ra tự nhiên, không ai tính toán.

Tình thương càng giản dị càng có sức nặng. Nếu người đánh thức Chí là một cô gái đẹp, nết na, câu chuyện sẽ thành một mối tình lãng mạn và làm nhạt ý đồ của tác giả. Với Thị Nở, người đọc thấy rõ thứ làm Chí thay đổi không phải nhan sắc mà là sự quan tâm, một bát cháo và một tấm lòng.

Chi tiết tạo nên chiều sâu nhân đạo. Nam Cao cho thấy ngay cả người bị coi là thấp kém nhất cũng có tình người. Thị thấy Chí ốm thì thương, rồi nghĩ đến việc nấu cháo hành cho Chí ăn. Ý nghĩ rất đơn sơ ấy chứa đựng lòng tốt tự nhiên, không cần lý lẽ.

Một cặp đôi "xứng đôi" đầy chua xót. Tên in lần đầu của truyện là "Đôi lứa xứng đôi". Dù đó không phải tên tác giả chọn, nó gợi đúng một tầng nghĩa: hai con người bị loại khỏi làng tìm thấy nhau, và chỉ có nhau. Sự "xứng đôi" ấy vừa cảm động vừa cay đắng.

Năm ngày của Thị Nở: diễn biến theo văn bản

Thời gian Thị Nở gắn với Chí rất ngắn. Đi theo đúng trình tự giúp bạn tránh suy diễn thêm chi tiết không có trong truyện.

  1. Đêm trăng: Thị Nở ra bờ sông gánh nước, ngủ quên dưới gốc chuối gần nhà Chí. Chí say rượu về, hai người ăn nằm với nhau. Văn bản kể sự việc này bằng giọng hóm và tránh tả chi tiết; khi phân tích bạn nên giữ đúng mức đó.
  2. Nửa đêm: Chí đau bụng, nôn mửa; Thị Nở dìu Chí vào lều nằm. Đây là lần đầu có người chăm sóc Chí.
  3. Sáng hôm sau: Thị về nhà, thấy Chí ốm thì thương, nấu nồi cháo hành mang sang. Chí ăn, xúc động đến ươn ướt mắt, và bắt đầu mơ về một cuộc sống lương thiện.
  4. Những ngày tiếp theo: Thị Nở sang ở với Chí như vợ chồng. Văn bản ghi họ sống với nhau năm ngày; Chí mong Thị sẽ mở đường cho mình làm hoà với mọi người.
  5. Ngày thứ sáu: Thị Nở chợt nhớ ra mình còn bà cô, về hỏi ý. Bà cô chửi mắng, Thị quay sang trút giận lên Chí, rồi bỏ về. Cánh cửa khép lại.

Trình tự này cho thấy Thị Nở không phải người có chủ ý cứu Chí. Thị hành động theo bản năng thương người, rồi lại theo bản năng nghe lời người thân. Nhìn nhận như vậy giúp bài viết công bằng hơn với nhân vật, không đẩy Thị lên thành thánh cũng không quy Thị là kẻ có lỗi.

Bà cô Thị Nở: bức tường định kiến của làng Vũ Đại

Bà cô xuất hiện ngắn nhưng là nhân vật quyết định số phận Chí. Khi Thị về hỏi, bà nổi giận vì cháu mình định lấy một thằng chỉ có nghề rạch mặt ra ăn vạ. Lời bà cô là tiếng nói của cả làng Vũ Đại: Chí đã bị đóng dấu là quỷ dữ, và không ai chịu nhận lại một con quỷ dữ, dù nó vừa muốn trở thành người.

Điều đáng chú ý là chính bà cô cũng không phải người xấu theo nghĩa thông thường. Bà làm điều mà nhiều người lớn trong làng sẽ làm: giữ cho cháu khỏi một mối nguy. Nam Cao không lên án bà cô; ông cho thấy định kiến là thứ bình thường, ai cũng mang, và chính vì bình thường nên nó tàn nhẫn. Bạn có thể dùng ý này để làm sâu luận điểm về hoàn cảnh xã hội.

Thị Nở về nhắc lại lời bà cô với Chí, rồi dỗi, rồi bỏ đi. Nhân vật Thị Nở lúc này trở thành người chuyển tải sự cự tuyệt của xã hội đến tận tay Chí. Chi tiết này khiến bi kịch thêm chua chát: người duy nhất từng mở cửa cho Chí cũng là người đóng cửa, không phải vì ác mà vì không đủ sức đứng ngoài định kiến.

Chi tiết cuối truyện: Thị Nở nhìn xuống bụng

Nghe tin Chí giết Bá Kiến rồi chết, Thị Nở nhìn nhanh xuống bụng và thoáng thấy hiện ra một cái lò gạch cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người lại qua. Đây là chi tiết khép lại tác phẩm và nối thẳng với đoạn đầu, nơi đứa bé Chí được nhặt về bên một cái lò gạch bỏ không.

Chi tiết này gợi khả năng Thị Nở đã có con với Chí, và đứa trẻ ấy có thể lặp lại số phận của cha: sinh ra không ai nhận, bị bỏ rơi, lớn lên trong cái làng đã đẩy cha nó vào đường cùng. Kết cấu vòng tròn cho thấy bi kịch Chí Phèo chưa chấm dứt khi hoàn cảnh vẫn nguyên vẹn. Bạn nên viết đúng mức "gợi khả năng", vì văn bản không khẳng định chắc chắn.

Ở chi tiết này, Thị Nở không còn là người dở hơi đáng cười nữa. Ánh nhìn xuống bụng là một khoảnh khắc lo âu rất người. Nhiều bạn bỏ qua chi tiết cuối khi viết về Thị Nở, trong khi đây chính là chỗ nhân vật có chiều sâu nhất. Một hai câu phân tích ở đây thường làm bài viết khác hẳn những bài chỉ dừng ở bát cháo hành.

Những cách hiểu lệch về Thị Nở thường gặp

Thị Nở là nhân vật dễ bị viết sai vì người viết muốn làm cho bài "cảm động" hơn văn bản. Bảng sau đối chiếu cách hiểu lệch với điều văn bản thực sự cho thấy.

Cách hiểu lệchVăn bản cho thấyNên viết thế nào
Thị Nở là người phụ nữ đẹp tâm hồn, chủ động cứu ChíThị hành động theo bản năng thương người, không có chủ đích cảm hoáNhấn vào lòng tốt tự nhiên, giản dị, không tô vẽ
Thị Nở có lỗi vì bỏ rơi ChíThị nghe lời bà cô, bà cô nói tiếng nói của định kiến làngChỉ ra nguyên nhân xã hội đằng sau lời từ chối
Ngoại hình xấu được tả để gây cườiCách tả cường điệu nhấn mạnh vị trí bị ruồng bỏ của ThịLiên hệ với số phận bị gạt ra rìa giống Chí
Thị Nở chỉ là nhân vật phụ không đáng phân tíchThị là chất xúc tác cho bước ngoặt quan trọng nhất của truyệnPhân tích theo chức năng trong cốt truyện
Chi tiết cuối khẳng định Thị có thaiVăn bản chỉ gợi qua một cái nhìn và một hình ảnh thoáng hiệnDùng từ "gợi", "có thể", không khẳng định

Nguyên tắc chung: mọi nhận xét về Thị Nở phải bám vào một chi tiết cụ thể trong truyện. Khi bạn định viết một câu khen hay chê, hãy tự hỏi câu đó dựa vào đoạn nào. Không tìm ra đoạn nào thì bỏ câu đó.

Với đề so sánh Thị Nở với các nhân vật nữ khác như người vợ nhặt trong truyện của Kim Lân, bạn nên lưu ý giai đoạn sáng tác khác nhau và hoàn cảnh khác nhau; đó là dạng đề của chuyên mục so sánh, không gộp vào bài phân tích một nhân vật.

Luận điểm gợi ý khi viết về Thị Nở

Đề bài về Thị Nở thường ít hơn đề về Chí Phèo, nhưng hay xuất hiện dưới dạng phân tích vai trò nhân vật hoặc ý nghĩa chi tiết bát cháo hành. Các luận điểm dưới đây bạn có thể chọn và sắp xếp lại.

  • Thị Nở là người bị ruồng bỏ giống Chí: xấu, nghèo, dở hơi, dòng dõi bị kiêng; cách tả cường điệu làm nổi vị trí thấp nhất trong làng.
  • Thị Nở mang lòng tốt tự nhiên: thấy người ốm thì thương, nấu cháo hành mang sang, chăm sóc mà không toan tính.
  • Thị Nở là chất xúc tác cho sự thức tỉnh: nhờ Thị, Chí tỉnh rượu, nghe thấy cuộc sống, khao khát làm hoà với mọi người.
  • Thị Nở cũng là người chuyển lời cự tuyệt: nghe theo bà cô, Thị đóng lại cánh cửa trở về của Chí, cho thấy sức nặng của định kiến.
  • Chi tiết cuối truyện gợi vòng lặp bi kịch: hình ảnh lò gạch cũ thoáng hiện, nhân vật lần đầu có khoảnh khắc lo âu thật sự.
  • Nghệ thuật: giọng kể nửa đùa nửa xót, chi tiết giản dị mà giàu ý nghĩa, nhân vật phụ nhưng gánh chức năng chính trong cốt truyện.

Khi triển khai, bạn nên viết bằng cảm nhận của mình về những điều đó, chẳng hạn em xúc động ở chỗ nào, thấy chua xót ở chỗ nào. Dàn ý giúp bạn không sót ý; giọng văn và cảm xúc phải là của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Thị Nở có phải nhân vật chính trong truyện Chí Phèo không?

Không. Chí Phèo là nhân vật chính, Thị Nở là nhân vật phụ. Tuy vậy, Thị Nở gánh chức năng quan trọng: làm thức tỉnh phần lương thiện của Chí và gián tiếp đóng lại khả năng trở về của Chí. Vì thế đề bài vẫn có thể hỏi riêng về nhân vật này.

Bát cháo hành có ý nghĩa gì với Thị Nở?

Với Thị, nấu cháo hành chỉ là việc làm tự nhiên khi thấy người ốm. Ý nghĩa lớn của nó nằm ở phía Chí: lần đầu tiên được một người đàn bà cho mà không phải cướp giật. Khi viết, bạn nên phân biệt rõ hai góc nhìn này.

Vì sao Thị Nở lại nghe lời bà cô mà bỏ Chí?

Bà cô là người thân duy nhất, và Thị vốn dở hơi, ít tự quyết. Lời bà cô lại đại diện cho cách nhìn của cả làng về Chí. Thị không đủ sức đứng ngoài định kiến đó, nên quay về trút giận lên Chí rồi bỏ đi.

Có nên phê phán Thị Nở trong bài viết không?

Không nên quy lỗi cho Thị Nở. Hướng phân tích hợp lý là chỉ ra Thị cũng là nạn nhân của hoàn cảnh và định kiến, giống Chí ở một mức khác. Nam Cao không lên án Thị; ông cho thấy sự cự tuyệt đến từ xã hội.

Chi tiết Thị Nở nhìn xuống bụng ở cuối truyện có nghĩa là Thị có con với Chí không?

Văn bản chỉ gợi khả năng đó qua cái nhìn và hình ảnh lò gạch cũ thoáng hiện, chứ không khẳng định. Bạn nên dùng các từ như gợi, có thể, ngầm báo hiệu để giữ đúng mức văn bản cho phép.

Thị Nở có mặt trong sách giáo khoa nào?

Thị Nở là nhân vật trong truyện Chí Phèo, tác phẩm đã học lâu năm ở THPT và hiện được chọn trong một số bộ sách Ngữ văn. Vì các bộ sách khác nhau, bạn nên kiểm tra sách mình đang học để biết có học toàn văn hay đọc mở rộng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138