DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học nước ngoài

Phân tích nhân vật Giăng Van-giăng: người tù khổ sai được tình thương cảm hoá

Giăng Van-giăng của V. Huy-gô: cuộc đời, bước ngoặt với đôi chân nến, cảnh đối mặt Gia-ve bên giường Phăng-tin và dàn ý tự viết bài phân tích.

Vietnamese high school student reading a thick novel beside a rain-streaked window in a quiet Hue library, warm lamp light, face turned away from camera

Giăng Van-giăng (Jean Valjean) là nhân vật chính của tiểu thuyết Những người khốn khổ của Vích-to Huy-gô (Victor Hugo), một người tù khổ sai được tình thương cảm hoá và dành phần đời còn lại để làm điều thiện. Với học sinh Việt Nam, nhân vật quen thuộc nhất qua đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền, từng học trong chương trình Ngữ văn 11 trước đây và vẫn được nhiều thầy cô dùng làm ngữ liệu đọc mở rộng.

Đây là kiểu nhân vật có số phận trải dài, tính cách thay đổi lớn theo từng chặng. Muốn phân tích cho sâu, bạn cần nắm toàn bộ cuộc đời nhân vật, hiểu khoảnh khắc chuyển hoá, rồi mới quay về đoạn trích để chọn chi tiết. Phần dưới đi theo đúng trình tự đó và kết thúc bằng gợi ý dàn ý để bạn tự viết.

Giăng Van-giăng là ai: cuộc đời qua các chặng chính

Theo cốt truyện, Giăng Van-giăng là một người thợ tỉa cây nghèo ở nông thôn nước Pháp. Anh đập vỡ cửa kính đánh cắp một ổ bánh mì vì các cháu nhỏ của người chị goá đang đói. Tội trộm bị xử năm năm khổ sai, nhưng vì nhiều lần tìm cách vượt ngục, án bị cộng dồn lên mười chín năm. Khi ra khỏi nhà tù, anh mang theo tấm giấy thông hành màu vàng của người từng bị tù, đi đến đâu cũng bị xua đuổi, không quán trọ nào cho nghỉ.

Chặng thứ hai mở ra khi anh được giám mục Mi-ri-en cho ăn, cho ngủ. Đêm ấy Giăng Van-giăng lấy trộm bộ đồ ăn bằng bạc rồi bỏ trốn, bị bắt lại. Thay vì tố cáo, vị giám mục nói rằng đó là quà tặng và còn đưa thêm đôi chân nến bạc. Không lâu sau, anh lại giẫm chân lên đồng tiền của một cậu bé đi đường rồi giữ lấy nó, và chính sự day dứt sau việc ấy khiến anh quyết định đổi đời.

Chặng thứ ba, anh mang tên ông Ma-đơ-len, lập xưởng làm ăn phát đạt ở một thị trấn nhỏ, được dân bầu làm thị trưởng, dùng tiền của mình lập trường học, giúp người nghèo. Chặng cuối, sau khi lộ thân phận, anh cứu bé Cô-dét khỏi vợ chồng chủ quán Tê-nác-đi-ê, nuôi nấng cô như con, và về già âm thầm cứu chàng Ma-ri-uýt trong cuộc chiến trên chiến luỹ. Anh mất trong vòng tay Cô-dét và Ma-ri-uýt.

Bước ngoặt đôi chân nến: tình thương thay cho hình phạt

Nhà tù không làm con người tốt lên. Huy-gô để Giăng Van-giăng ra tù với tâm thế căm ghét xã hội. Mười chín năm khổ sai không sửa được lỗi lầm, chỉ biến một người lao động hiền lành thành kẻ nghi kỵ mọi người. Chi tiết này là lời buộc tội của tác giả đối với cách xã hội trừng phạt người nghèo.

Lòng tin của giám mục là cú hích ngược chiều. Khi vị giám mục trao thêm đôi chân nến, Giăng Van-giăng lần đầu được đối xử như một con người chứ không như một tên tù. Món quà vật chất nhỏ, nhưng điều nó mang theo là niềm tin rằng anh có thể sống lương thiện.

Sự chuyển hoá không diễn ra ngay. Ngay sau đó, anh vẫn chiếm đồng tiền của cậu bé. Huy-gô không để nhân vật đổi tính trong chớp mắt mà cho thấy cái ác cũ còn quán tính. Chính việc anh nhận ra hành động ấy và bật khóc mới là khoảnh khắc thức tỉnh thật sự.

Đôi chân nến đi theo nhân vật đến cuối đời. Đôi chân nến trở thành biểu tượng của lời hứa sống tử tế. Khi phân tích, bạn có thể dùng chi tiết lặp lại này để chứng minh rằng toàn bộ phần đời sau của nhân vật là một cuộc giữ lời với người đã tin mình.

Đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền: Giăng Van-giăng trước Gia-ve

Đoạn trích nằm ở thời điểm Giăng Van-giăng, khi ấy là thị trưởng Ma-đơ-len, vừa tự khai ra thân phận thật trước toà để cứu một người bị bắt nhầm là mình. Anh quay về bên giường bệnh của Phăng-tin, người phụ nữ khốn khổ mà anh đã hứa sẽ đón đứa con gái nhỏ về cho chị. Thanh tra Gia-ve (Javert) đến bắt anh ngay tại đó.

Cảnh này dựng trên thế đối lập rõ: một bên là Gia-ve hung hăng, đắc thắng, coi việc bắt được tên tù cũ là chiến công; một bên là Giăng Van-giăng điềm tĩnh, chỉ xin thêm ba ngày để đi đón đứa bé cho người mẹ sắp chết. Lời cầu xin hạ giọng, nói nhỏ để Phăng-tin không nghe thấy, cho thấy anh lo cho người khác hơn cho bản thân. Gia-ve thì cố tình nói to, và chính lời nói ấy làm Phăng-tin chết vì kinh hoàng.

Sau khi Phăng-tin tắt thở, Giăng Van-giăng không còn nhún nhường nữa. Anh bẻ thanh sắt giường làm vũ khí, nói với Gia-ve rằng tốt nhất đừng quấy rầy anh lúc này, rồi đến bên người chết, vuốt mắt, nói thầm điều gì đó, đặt tay chị lên gối. Hành động cuối cùng là sự tôn trọng dành cho một con người đã bị xã hội chà đạp. Bạn nên chú ý: sức mạnh thể chất của nhân vật xuất hiện chỉ để bảo vệ phẩm giá người chết, không dùng để chạy trốn.

Giăng Van-giăng và Gia-ve: hai cách nhìn về luật và con người

Phân tích Giăng Van-giăng gần như không thể tách khỏi Gia-ve, vì Huy-gô dựng hai nhân vật như hai mặt soi chiếu. Bảng dưới gom các điểm đối lập hay dùng làm luận điểm:

Phương diệnGiăng Van-giăngGia-ve
Xuất thânNgười lao động nghèo, từng là tù khổ saiSinh ra trong nhà tù, lớn lên thành người giữ luật
Niềm tinCon người có thể đổi thay nhờ tình thươngKẻ từng phạm tội thì mãi là kẻ phạm tội
Cách hành xử ở đoạn tríchĐiềm tĩnh, hạ giọng, nghĩ cho người bệnhQuát tháo, đắc thắng, coi thường người bệnh
Hình ảnh so sánh của tác giảGắn với sự hiền hậu, lặng lẽ, có sức mạnh nhưng kiềm chếVí với thú dữ, với ác quỷ đắc thắng
Kết cục trong tiểu thuyếtChết thanh thản bên những người mình thươngKhủng hoảng khi được tha mạng, tự kết liễu đời mình

Cặp đối lập này giúp bạn tránh lối khen chung chung. Thay vì viết "Giăng Van-giăng là người tốt", hãy chỉ ra điều mà Huy-gô muốn nói qua sự va chạm: thứ luật pháp máy móc, không có lòng thương, rốt cuộc không đứng vững trước một con người đã thật sự hướng thiện.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Huy-gô

Bút pháp lãng mạn với tương phản mạnh. Huy-gô đặt ánh sáng cạnh bóng tối: người tù khổ sai mang tâm hồn cao thượng, người thực thi luật pháp lại tàn nhẫn. Tương phản giúp người đọc nhận ra ngay giá trị nhân đạo mà tác giả gửi gắm.

Những hình ảnh so sánh phóng đại. Trong đoạn trích, Gia-ve được ví với những hình ảnh dữ tợn, nụ cười ghê sợ; Giăng Van-giăng được tả qua cử chỉ chậm rãi, ánh nhìn bình thản. Bạn có thể dẫn vài cụm so sánh ngắn rồi phân tích tác dụng, không cần chép dài.

Đặt nhân vật vào thử thách đạo đức. Huy-gô liên tục buộc nhân vật chọn giữa lợi ích bản thân và lẽ phải: tự khai ra để cứu người bị bắt nhầm, từ bỏ địa vị thị trưởng, tha mạng cho Gia-ve. Mỗi lựa chọn là một bậc thang trong hành trình hướng thiện.

Người kể chuyện biết hết và bình luận. Tác giả thường xen lời bình, bày tỏ thái độ trực tiếp. Đó là đặc trưng của tiểu thuyết thế kỷ XIX, khác cách kể kiệm lời của văn học hiện đại; khi phân tích, bạn có thể nêu điểm này như một nét phong cách.

Dàn ý gợi ý để tự viết bài phân tích nhân vật Giăng Van-giăng

Dàn ý dưới đây chỉ là khung. Bạn nên tự chọn chi tiết và viết bằng cảm nhận của mình, đừng học thuộc một bài văn có sẵn:

  1. Mở bài: giới thiệu Huy-gô, tiểu thuyết Những người khốn khổ và vị trí đoạn trích; nêu nhận định khái quát về Giăng Van-giăng như hiện thân của khát vọng hướng thiện.
  2. Luận điểm 1: số phận bi thảm của người lao động nghèo, từ ổ bánh mì đến mười chín năm khổ sai, kèm nhận xét về xã hội đã đẩy anh vào đường cùng.
  3. Luận điểm 2: bước ngoặt nhờ lòng tin của giám mục, phân tích chi tiết đôi chân nến và đồng tiền của cậu bé như hai nấc của sự thức tỉnh.
  4. Luận điểm 3: phẩm chất thể hiện trong đoạn trích, gồm sự điềm tĩnh, lòng thương người bệnh, lòng tự trọng trước Gia-ve và sự trân trọng người đã khuất.
  5. Luận điểm 4: nghệ thuật tương phản, so sánh và lời bình của tác giả, chỉ ra tác dụng của từng thủ pháp.
  6. Kết bài: khẳng định giá trị nhân đạo, liên hệ với suy nghĩ của bản thân về cách đối xử với người từng lầm lỗi.

Một đoạn mẫu ngắn cho luận điểm 3, chỉ để tham khảo cách triển khai: "Giữa lúc bị dồn vào thế cùng, điều Giăng Van-giăng xin không phải tự do cho mình mà ba ngày để đón một đứa bé về với mẹ. Lời xin hạ giọng ấy cho thấy con người đã từng bị gọi là tên tù khổ sai giờ đặt nỗi đau người khác lên trên số phận bản thân."

Những lỗi hay gặp khi viết về Giăng Van-giăng

Bài phân tích về nhân vật này thường mất điểm ở những chỗ sau, bạn nên rà lại trước khi nộp:

  • Kể lại cả cuốn tiểu thuyết dài hàng nghìn trang thay vì chọn vài chi tiết tiêu biểu để phân tích.
  • Gọi nhầm tên nhân vật, chẳng hạn lẫn Phăng-tin với Cô-dét, hoặc nói Gia-ve là quan toà; thực ra Gia-ve là thanh tra cảnh sát.
  • Bỏ qua bối cảnh đoạn trích, không nói rõ Giăng Van-giăng vừa tự thú để cứu người bị bắt oan, khiến hành động bình thản trở nên khó hiểu.
  • Chỉ khen phẩm chất mà quên phân tích nghệ thuật tương phản, vốn là chìa để hiểu dụng ý của tác giả.
  • Biến bài viết thành bài giảng đạo đức, không bám vào câu chữ và chi tiết trong văn bản.
  • Chép nguyên văn dài đoạn trích làm dẫn chứng; chỉ nên trích vài từ, vài câu ngắn rồi phân tích.

Khi đọc lại, bạn tự hỏi: mỗi đoạn có một ý rõ chưa, mỗi ý có chi tiết từ văn bản chứng minh chưa. Hai câu hỏi ấy đủ để lọc phần lớn lỗi trên.

Câu hỏi thường gặp

Giăng Van-giăng bị tù bao nhiêu năm và vì sao?

Theo tiểu thuyết, Giăng Van-giăng bị xử năm năm khổ sai vì lấy trộm một ổ bánh mì cho các cháu đang đói, rồi vì nhiều lần vượt ngục không thành nên án bị kéo dài, tổng cộng anh ở tù mười chín năm.

Đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền nằm ở phần nào của truyện?

Đoạn trích thuộc phần đầu tiểu thuyết, lúc Giăng Van-giăng, khi ấy là thị trưởng Ma-đơ-len, vừa tự khai thân phận trước toà để cứu người bị bắt nhầm, rồi bị Gia-ve đến bắt bên giường bệnh Phăng-tin.

Vì sao Phăng-tin chết trong đoạn trích?

Phăng-tin đang ốm nặng và chỉ mong được gặp con. Khi Gia-ve quát to và để lộ rằng thị trưởng là một tên tù khổ sai, đứa con chưa được đón về, chị bị cú sốc quá lớn và tắt thở ngay trên giường bệnh.

Nên gọi nhân vật là Giăng Van-giăng hay Jean Valjean?

Trong bài làm văn, bạn nên dùng tên phiên âm Giăng Van-giăng như sách giáo khoa và bản dịch quen thuộc, có thể ghi tên gốc Jean Valjean trong ngoặc ở lần nhắc đầu tiên để người đọc dễ đối chiếu.

Có thể so sánh Giăng Van-giăng với nhân vật nào trong văn học Việt Nam?

Bạn có thể đặt cạnh Chí Phèo của Nam Cao để thấy hai cách nhìn về người bị xã hội đẩy vào đường cùng: Giăng Van-giăng được tình thương cứu vớt, còn Chí Phèo thức tỉnh nhưng bị cự tuyệt và đi đến bi kịch.

Ý nghĩa nhan đề Những người khốn khổ liên quan gì tới nhân vật này?

Giăng Van-giăng là người khốn khổ tiêu biểu nhất, nhưng nhan đề còn bao gồm Phăng-tin, Cô-dét và cả những người nghèo trong xã hội Pháp; qua họ, tác giả đòi hỏi xã hội phải đối xử nhân đạo hơn với con người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138