DienHinh.comĐiển Hình
So sánh các cặp nhân vật

So sánh Thuý Kiều và Thuý Vân: hai bức chân dung và hai số phận được báo trước

So sánh Thuý Kiều và Thuý Vân trong đoạn Chị em Thuý Kiều: bút pháp ước lệ, nghệ thuật đòn bẩy, hai số phận được báo trước, bảng đối chiếu và dàn ý.

Close view of a Vietnamese student hand resting on an old lacquered wooden desk beside a cup of lotus tea and a closed silk-bound volume, warm afternoon light from a window

Trong đoạn trích thường được gọi là "Chị em Thuý Kiều", Nguyễn Du tả Thuý Vân trước và Thuý Kiều sau, dùng vẻ đẹp của Vân làm nền để nâng vẻ đẹp của Kiều lên; vẻ đẹp của Vân khiến thiên nhiên "thua", "nhường", còn vẻ đẹp của Kiều khiến thiên nhiên "ghen", "hờn". Từ khác biệt nhỏ trong cách dùng chữ ấy, người đọc đã thấy hai số phận: Vân êm đềm, Kiều sóng gió.

Vì thế so sánh Thuý Kiều và Thuý Vân không phải để xem ai đẹp hơn, mà để hiểu cách Nguyễn Du dùng chân dung để báo trước số phận, và vì sao tài năng của Kiều được tả kỹ trong khi tài của Vân gần như không nhắc.

Bài này đi theo câu chữ của đoạn trích, có bảng đối chiếu, phân tích từng điểm giống – khác và dàn ý. Bạn dùng để lập ý rồi tự viết, không chép nguyên.

Đoạn trích và vị trí của hai chị em

Đoạn trích nằm ở phần đầu Truyện Kiều, sau mấy câu giới thiệu gia đình họ Vương: "Đầu lòng hai ả tố nga / Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân." Ngay sau đó là hai câu tả chung: "Mai cốt cách, tuyết tinh thần / Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười." Hai câu này rất quan trọng khi so sánh, vì chúng khẳng định cả hai đều hoàn hảo trước khi tác giả tách ra tả riêng.

Chữ "mỗi người một vẻ" là chìa khoá. Nguyễn Du không đặt hai chị em lên một cái cân hơn – kém, ít nhất là ở bước đầu. Cả hai mang cốt cách thanh cao như mai, tâm hồn trong trắng như tuyết. Chỉ khi tả riêng, sự khác biệt mới hiện ra, và khác biệt ấy nằm ở cái "vẻ", tức thần thái, chứ không chỉ ở nhan sắc.

Trong nhiều sách giáo khoa, đoạn này thường được học ở lớp 9 ở chương trình trước, và Truyện Kiều cũng có mặt trong một số bộ sách theo chương trình mới với các đoạn trích khác nhau. Bạn nên kiểm lại đoạn trích trong sách mình đang học để trích đúng câu chữ, vì các bản Truyện Kiều có khác nhau đôi chút về chữ.

Một lưu ý về cách gọi: tên đoạn trích là do người biên soạn đặt, Nguyễn Du không chia Truyện Kiều thành các bài có tiêu đề. Khi viết, ghi "đoạn trích Chị em Thuý Kiều" là đủ.

Bảng đối chiếu chân dung Thuý Vân và Thuý Kiều

Đặt câu chữ của hai bức chân dung cạnh nhau là cách nhanh nhất để thấy dụng ý của tác giả. Bảng dưới đây trích những câu thường được phân tích.

Bình diệnThuý VânThuý Kiều
Câu mở"Vân xem trang trọng khác vời""Kiều càng sắc sảo mặn mà"
Khuôn mặt, nét người"Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang""Làn thu thuỷ, nét xuân sơn" – tập trung vào đôi mắt
Thần thái"Hoa cười ngọc thốt đoan trang"Sắc sảo về trí tuệ, mặn mà về tâm hồn
Phản ứng của thiên nhiên"Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da""Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh"
Tài năngKhông tảCầm, kỳ, thi, họa, giỏi đàn, tự soạn khúc "Bạc mệnh"
Số câu dành cho nhân vậtBốn câuDài hơn nhiều, gồm cả sắc lẫn tài
Số phận được gợiÊm đềm, hoà hợp"Hồng nhan bạc mệnh", sóng gió

Hai cột không cân nhau là có chủ ý. Nguyễn Du dành cho Vân đúng bốn câu, đủ để vẽ một vẻ đẹp viên mãn, rồi dành phần lớn cho Kiều. Đây là nghệ thuật đòn bẩy, hay còn gọi là "vẽ mây nẩy trăng": tả cái này để làm nổi cái kia.

Điểm giống: cùng một bút pháp, cùng một chuẩn mực

Cùng bút pháp ước lệ tượng trưng. Cả hai được tả bằng hình ảnh thiên nhiên quen thuộc của thơ trung đại: trăng, hoa, ngọc, mây, tuyết, thu thuỷ, xuân sơn, liễu. Nguyễn Du không tả chi tiết đôi mắt màu gì, tóc dài bao nhiêu, mà gợi bằng chuẩn mực cái đẹp của thời ấy. Khi viết, bạn nên giải thích ước lệ là gì, vì sao nó phù hợp với văn học trung đại, thay vì chỉ gọi tên.

Cùng được khẳng định là hoàn hảo. Câu "mười phân vẹn mười" đặt cả hai ở cùng một đỉnh. Điều này giúp bạn tránh một lỗi phổ biến: viết như thể Thuý Vân là nhân vật kém, chỉ để làm nền. Vân là vẻ đẹp trọn vẹn theo kiểu khác.

Cùng nằm trong cái nhìn trân trọng của tác giả. Ngòi bút Nguyễn Du với hai chị em đều nâng niu. Ngay cả khi báo trước số phận Kiều bất hạnh, ông cũng không phán xét nhân vật, mà ngợi ca tài sắc. Đây là biểu hiện của cảm hứng nhân văn, có thể dành cho phần đánh giá.

Cùng gắn với gia đình nề nếp. Đoạn kết của đoạn trích tả cuộc sống "êm đềm trướng rủ màn che", phong lưu, khuôn phép. Cả hai chị em lớn lên trong một nếp nhà; vì thế sự khác biệt về số phận sau này càng nổi bật như một bi kịch không phải do giáo dục hay tính nết.

Điểm khác: từ "thua, nhường" đến "ghen, hờn"

Khác biệt sâu nhất nằm ở phản ứng của thiên nhiên. Với Thuý Vân, "mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da": thiên nhiên chịu lép vế một cách êm ái, tự nguyện. Vẻ đẹp ấy hoà hợp với thế giới xung quanh. Với Thuý Kiều, "hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh": thiên nhiên không chịu, nó đố kỵ, nó hờn giận. Vẻ đẹp ấy vượt chuẩn mực và gây ra sự không yên.

Thứ hai là trọng tâm miêu tả. Vân được tả từ khuôn mặt, nét mày, nụ cười, tiếng nói, mái tóc, làn da, tức là tả khá toàn diện ngoại hình. Kiều chỉ được tả đôi mắt "làn thu thuỷ" và nét mày "nét xuân sơn". Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, nên tả mắt là tả cái thần bên trong. Chữ "sắc sảo" nghiêng về trí tuệ, chữ "mặn mà" nghiêng về chiều sâu tâm hồn.

Thứ ba là tài năng. Vân không được tả tài, Kiều thì được tả đủ cầm, kỳ, thi, họa, đặc biệt là đàn, với khúc nhạc tự soạn mang tên "Bạc mệnh", khiến "não nhân". Một người con gái tự soạn khúc nhạc về số mệnh bạc của chính mình là dấu hiệu báo trước rất rõ.

Thứ tư là câu "Một hai nghiêng nước nghiêng thành / Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai". Thành ngữ "nghiêng nước nghiêng thành" gợi những người đẹp trong sử sách, đi kèm với tai biến. Đặt cạnh "chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau" ở đầu Truyện Kiều, bạn có cơ sở để nói về quan niệm "tài mệnh tương đố" mà Nguyễn Du nêu ra.

Ý nghĩa của sự so sánh với cả tác phẩm

Chân dung là lời dự báo số phận. Vẻ đẹp "đoan trang", "phúc hậu" của Vân hứa hẹn một đời bình lặng. Về sau, Vân thay Kiều nối duyên với Kim Trọng và sống yên ổn. Vẻ đẹp khiến thiên nhiên ghen hờn của Kiều dẫn tới mười lăm năm lưu lạc. Bạn có thể nhắc ngắn diễn biến này để chứng minh dự báo, không cần kể chi tiết.

Nghệ thuật đòn bẩy làm Kiều thành trung tâm. Nếu tả Kiều trước, người đọc không có thước đo. Tả Vân hoàn hảo trước, rồi nói Kiều "càng" sắc sảo, "lại là phần hơn", Nguyễn Du khiến vẻ đẹp của Kiều vượt lên trên một đỉnh đã cao. Chữ "càng" là chữ nên phân tích kỹ.

Hai kiểu vẻ đẹp, hai kiểu người. Vân là vẻ đẹp của sự hài hoà, thuận theo; Kiều là vẻ đẹp có cá tính, có chiều sâu và vì thế dễ tổn thương. So sánh này giúp hiểu vì sao Kiều là nhân vật điển hình cho thân phận người tài sắc trong xã hội cũ.

Một kiểu tư duy nghệ thuật trung đại. Thơ trung đại thường lấy thiên nhiên làm chuẩn để đo con người. Nguyễn Du vẫn dùng chuẩn ấy, nhưng để thiên nhiên có thái độ – thua, nhường, ghen, hờn – là một sáng tạo. Nhận xét này phù hợp cho phần đánh giá nghệ thuật.

Dàn ý so sánh hai chân dung

Dàn ý dưới đây theo trình tự của đoạn trích, giúp bạn không bỏ sót câu thơ quan trọng mà vẫn giữ được mạch so sánh.

  1. Mở bài: giới thiệu Nguyễn Du, Truyện Kiều, đoạn trích; nêu vấn đề: hai bức chân dung, hai số phận.
  2. Phần giới thiệu chung: phân tích "Mai cốt cách, tuyết tinh thần / Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười".
  3. Chân dung Thuý Vân: chữ "trang trọng", các hình ảnh trăng, hoa, ngọc, mây, tuyết; thiên nhiên "thua", "nhường"; dự báo cuộc đời êm đềm.
  4. Chân dung Thuý Kiều: chữ "càng", "sắc sảo mặn mà"; đôi mắt "làn thu thuỷ"; thiên nhiên "ghen", "hờn"; tài năng và khúc "Bạc mệnh".
  5. So sánh trực tiếp: giống ở bút pháp, chuẩn mực; khác ở trọng tâm miêu tả, thái độ của thiên nhiên, tài năng, số phận.
  6. Đánh giá: nghệ thuật đòn bẩy, bút pháp ước lệ có sáng tạo, cảm hứng nhân văn.
  7. Kết bài: cảm nhận riêng về hai vẻ đẹp, về tài năng tả người của Nguyễn Du.

Khi đề yêu cầu "cảm nhận về vẻ đẹp Thuý Kiều", bạn vẫn dùng chân dung Thuý Vân, nhưng chỉ như phần làm nền ngắn ở đầu thân bài.

Những chỗ dễ sai khi trích và phân tích

Truyện Kiều được thuộc lòng nhiều, nên lỗi thường không nằm ở việc không nhớ mà ở chỗ nhớ sai một chữ. Một số điểm cần soát:

  • Chép nhầm thứ tự: Thuý Kiều là chị, Thuý Vân là em. Câu thơ ghi rõ "Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân".
  • Đổi chữ "thua" và "nhường" sang câu của Kiều, hoặc "ghen", "hờn" sang câu của Vân; đổi chỗ là mất luôn luận điểm chính.
  • Viết rằng Thuý Vân "kém" hoặc "tầm thường" để đề cao Kiều; câu "mười phân vẹn mười" không cho phép kết luận đó.
  • Giải thích "làn thu thuỷ" là "làn nước mùa thu" rồi dừng; cần nói nó chỉ đôi mắt trong, sáng, sâu.
  • Gán cho đoạn trích những sự kiện chưa xảy ra như thể nó nằm trong đoạn, ví dụ kể chuyện Kiều bán mình trong khi phân tích chân dung.
  • Dùng từ "bói", "xem tướng" để giải thích dự báo số phận; trong bài văn, hãy nói đó là dụng ý nghệ thuật của tác giả.

Mẹo nhỏ: trước khi viết, chép lại bốn câu tả Vân và các câu tả Kiều ra nháp, gạch chân những động từ, tính từ chỉ thái độ. Từ đó bạn sẽ thấy các luận điểm gần như tự hiện ra, và bài viết của bạn sẽ mang cảm nhận riêng thay vì nhắc lại ý quen.

Câu hỏi thường gặp

Nghệ thuật đòn bẩy trong đoạn này là gì?

Đó là cách tả một đối tượng thật đẹp trước để làm nền nâng đối tượng chính lên. Nguyễn Du tả Thuý Vân hoàn hảo trong bốn câu, rồi dùng chữ "càng" và cụm "lại là phần hơn" để nói Thuý Kiều vượt hơn. Người ta còn gọi cách này là "vẽ mây nẩy trăng".

Vì sao tả Thuý Kiều chỉ tập trung vào đôi mắt?

Đôi mắt thể hiện thần thái, trí tuệ và tâm hồn. Tả mắt bằng "làn thu thuỷ", mày bằng "nét xuân sơn", Nguyễn Du nhấn vào vẻ đẹp bên trong của Kiều, phù hợp với chữ "sắc sảo mặn mà", khác với cách tả toàn diện ngoại hình Thuý Vân.

Coi Thuý Vân là nhân vật phụ không quan trọng có đúng không?

Không nên. Thuý Vân là nhân vật phụ về dung lượng nhưng có vai trò rõ: làm nền cho Kiều trong đoạn chân dung, và về sau thay chị nối duyên với Kim Trọng. Câu "mười phân vẹn mười" cũng khẳng định Vân là một vẻ đẹp trọn vẹn.

Bút pháp ước lệ có làm nhân vật mờ nhạt không?

Không hẳn. Ước lệ dùng hình ảnh quen thuộc nên chân dung không chi tiết như văn hiện đại, nhưng Nguyễn Du vẫn tạo được nét riêng bằng thái độ của thiên nhiên và trọng tâm miêu tả. Vì thế hai bức chân dung vẫn phân biệt rõ, dù cùng dùng một bộ hình ảnh.

Khúc nhạc Bạc mệnh có ý nghĩa gì khi so sánh hai chị em?

Khúc nhạc do Kiều tự soạn là một dấu hiệu báo trước số phận bạc của chính nàng. Thuý Vân không có chi tiết tương tự. Sự có mặt của tài năng và khúc nhạc ấy làm Kiều thành hiện thân của quan niệm tài hoa thường gặp truân chuyên.

Nên trích bao nhiêu câu thơ trong bài so sánh này?

Trích những câu then chốt là đủ: hai câu tả chung, bốn câu tả Vân, các câu tả mắt, thái độ thiên nhiên và tài năng của Kiều. Mỗi câu trích nên đi kèm phân tích chữ, không trích dài rồi diễn xuôi lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138