DienHinh.comĐiển Hình
So sánh các cặp nhân vật

So sánh Tnú và Việt: hai người anh hùng trẻ trong văn xuôi chống Mỹ

So sánh Tnú trong Rừng xà nu và Việt trong Những đứa con trong gia đình: nỗi đau, truyền thống, cách trưởng thành, bút pháp sử thi và dàn ý tự viết.

Low angle view of tall pine-like forest trees on a red basalt hillside in Gia Lai, sunlight through the canopy, a young Vietnamese man walking uphill seen from behind

Tnú trong Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành và Việt trong Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi đều là những người trẻ đi từ nỗi đau mất người thân đến chỗ cầm súng, và cả hai đều đứng trong một dòng truyền thống: dân làng Xô Man với cánh rừng xà nu, gia đình Việt với cuốn sổ ghi công của chú Năm. Điểm khác là Tnú được dựng như một người anh hùng của cộng đồng, mang màu sắc sử thi, còn Việt hiện ra như một cậu con trai còn nhiều nét trẻ con, được kể qua dòng hồi tưởng đứt nối.

So sánh hai nhân vật giúp bạn thấy văn xuôi thời chống Mỹ có chung khuynh hướng sử thi nhưng mỗi nhà văn lại chọn một lối kể riêng. Đây là cặp nhân vật quen thuộc trong chương trình Ngữ văn 12 trước đây và vẫn được dùng làm ngữ liệu ôn luyện.

Bài viết gồm bảng so sánh, điểm giống – khác, lý giải và dàn ý. Phần trích dẫn được giữ ngắn; bạn hãy tự viết theo cảm nhận.

Hai nhân vật trong hai câu chuyện

Tnú là người làng Xô Man ở Tây Nguyên, mồ côi từ nhỏ, được dân làng nuôi lớn. Cùng Mai, Tnú nuôi giấu cán bộ, học chữ với anh Quyết, rồi làm liên lạc, bị giặc bắt và tù đày, vượt ngục trở về. Khi giặc bắt và đánh chết vợ con Tnú, anh xông ra, bị chúng đốt mười đầu ngón tay bằng nhựa xà nu. Ngay đêm ấy, cụ Mết cùng thanh niên trong làng nổi dậy, giết bọn giặc. Sau đó Tnú đi lực lượng. Toàn bộ câu chuyện được cụ Mết kể lại bên bếp lửa trong đêm Tnú về thăm làng.

Việt là con trai út trong một gia đình nông dân Nam Bộ có truyền thống đánh giặc. Cha mẹ Việt đều bị giặc giết. Việt và chị Chiến cùng xin đi tòng quân, trước khi đi hai chị em khiêng bàn thờ má sang gửi nhà chú Năm. Truyện mở ra khi Việt bị thương nặng, nằm lại chiến trường, ngất đi rồi tỉnh lại nhiều lần; mỗi lần tỉnh là một đoạn ký ức về má, về ba, về chú Năm, về chị Chiến hiện về.

Như vậy Tnú được nhìn qua lời kể của người khác, còn Việt được nhìn qua chính dòng ý nghĩ của mình. Một nhân vật đã trưởng thành, có vợ con, mang trên tay vết tích của đau thương; một nhân vật vừa lớn, còn tranh giành với chị, còn sợ ma nhưng không sợ giặc.

Bạn nên giới thiệu hai nhân vật như vậy ở đầu thân bài, ngắn gọn, đúng chi tiết, vì phần so sánh phía sau sẽ dựa vào chính những chi tiết này.

Bảng so sánh Tnú và Việt

Bảng dưới đây gom các bình diện thường được hỏi. Mỗi ô là gợi ý; khi viết bài, bạn chọn hai ba hàng quan trọng nhất để triển khai.

Bình diệnTnú (Rừng xà nu)Việt (Những đứa con trong gia đình)
Không gianLàng Xô Man, Tây Nguyên, rừng xà nuNông thôn Nam Bộ, chiến trường, dòng sông
Nỗi đauMất vợ con trước mắt, mười đầu ngón tay bị đốtCha mẹ bị giặc giết từ khi còn nhỏ
Dòng truyền thốngCụ Mết, dân làng, cánh rừng xà nuChú Năm, cuốn sổ gia đình, hình ảnh dòng sông
Tính cách nổi bậtGan góc, trung thực, căm thù sâu sắcHồn nhiên, hiếu động, gan dạ, thương chị
Con đường trưởng thànhTừ đứa trẻ liên lạc thành chiến sĩ lực lượngTừ cậu bé hay tranh với chị thành người lính
Cách kểCụ Mết kể lại trong một đêm, theo lối sử thiDòng hồi tưởng của Việt khi tỉnh khi mê
Bài học nổi bậtChỉ có cầm vũ khí mới bảo vệ được buôn làngGia đình và cách mạng nối thành một dòng chảy

Hàng "cách kể" là chỗ phân biệt hai nhà văn rõ nhất. Nếu đề có yêu cầu nhận xét nghệ thuật, bạn nên đưa hàng này lên thành một luận điểm riêng.

Điểm giống có ý nghĩa

Cùng đi từ nỗi đau riêng đến hành động chung. Tnú mất vợ con, Việt mất cha mẹ. Nỗi đau ấy không làm họ gục ngã mà chuyển thành lòng căm thù và quyết tâm cầm súng. Khi viết, hãy chỉ ra rằng cả hai nhà văn đều đặt nỗi đau cá nhân trong nỗi đau của cộng đồng, không để nó đứng riêng.

Cùng được nuôi bởi một truyền thống. Tnú lớn lên trong vòng tay dân làng, nghe cụ Mết dạy; câu nói của cụ "Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!" là bài học của cả làng. Việt lớn lên trong gia đình có cuốn sổ của chú Năm, nơi ghi lại những người đã đánh giặc. Truyền thống là nguồn sức mạnh của cả hai.

Cùng mang vẻ đẹp gan góc. Tnú không kêu khi lửa bốc trên mười đầu ngón tay. Việt khi tỉnh lại giữa chiến trường vẫn nắm chặt súng, vẫn muốn bò đi tìm đồng đội. Lòng can đảm của hai nhân vật đều được thể hiện qua thân thể bị thương mà tinh thần không gục.

Cùng mang khuynh hướng sử thi. Văn xuôi chống Mỹ thường đặt số phận cá nhân trong vận mệnh cộng đồng, ca ngợi người anh hùng. Cả Tnú và Việt đều được viết theo hướng đó, dù mức độ và cách thể hiện khác nhau.

Điểm khác cần chỉ ra

Khác ở tuổi và độ chín của nhân vật. Tnú đã qua tù đày, có gia đình, mang trên mình những mất mát lớn. Việt mới lớn, vẫn còn tính trẻ con: hay giành phần với chị, giấu chiến công, coi chị như người để tranh đua. Nét trẻ con ấy không làm giảm vẻ đẹp mà làm Việt gần gũi.

Khác ở biểu tượng gắn với nhân vật. Tnú gắn với cánh rừng xà nu bị đạn đại bác chặt đứt nhưng vẫn mọc lên, và với đôi bàn tay mang thương tích. Việt gắn với hình ảnh dòng sông truyền thống mà chú Năm nhắc tới: chuyện gia đình dài như sông, mỗi đứa con là một khúc.

Khác ở điểm nhìn trần thuật. Câu chuyện Tnú được kể lại bởi cụ Mết, người già của làng, giống như kể sử thi bên bếp lửa. Câu chuyện Việt được kể qua ý thức chập chờn của chính Việt, nên thời gian đảo lộn, quá khứ và hiện tại xen nhau.

Khác ở tầm vóc cộng đồng. Câu chuyện Tnú là câu chuyện của cả làng Xô Man đứng dậy. Câu chuyện Việt là câu chuyện của một gia đình, gia đình ấy là một hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Nam Bộ. Phạm vi khác nhau dẫn tới giọng văn khác nhau: một bên trang trọng, một bên gần gũi.

Lý giải: hai lối viết sử thi khác nhau

Nguyễn Trung Thành gắn bó lâu với Tây Nguyên, viết về những con người và buôn làng ở đó với cảm hứng ngợi ca. Ông chọn lối kể của già làng để câu chuyện có vẻ như một bản trường ca truyền miệng, được kể lại cho lớp trẻ như Heng và Dít nghe. Hình ảnh cánh rừng xà nu mở đầu và kết thúc tác phẩm tạo nên một kết cấu vòng tròn, nhấn vào sức sống bất diệt.

Nguyễn Thi gắn bó với nông thôn Nam Bộ, có biệt tài miêu tả tâm lý và dùng ngôn ngữ đời thường của người miền Nam. Ông chọn lối trần thuật qua dòng hồi tưởng của nhân vật bị thương, nên mỗi chi tiết quá khứ được lọc qua cảm xúc của Việt. Lối viết này vẫn mang khuynh hướng sử thi, nhưng nhẹ hơn, thấm hơn, có nhiều nét hài hước, trẻ trung.

Hiểu như vậy, bạn sẽ tránh một lỗi phổ biến: xếp hạng nhân vật nào "anh hùng hơn". Tnú và Việt là hai cách thể hiện một chủ đề chung. Tnú cho thấy sức mạnh của cộng đồng khi đã thức tỉnh; Việt cho thấy sức mạnh của truyền thống được trao lại cho lớp con cháu, ngay cả khi lớp con cháu ấy còn rất trẻ.

Khi nêu điểm này trong bài, bạn cần dẫn một chi tiết nghệ thuật đi kèm, chẳng hạn hình ảnh rừng xà nu hay cuốn sổ của chú Năm, để phần lý giải không thành lời nhận xét chung.

Dàn ý gợi ý theo lối đan xen

Bạn có thể dùng dàn ý dưới đây, rồi thay các chi tiết bằng những chi tiết em thấy ấn tượng nhất.

  1. Mở bài: giới thiệu văn xuôi thời chống Mỹ, hai tác giả, hai nhân vật; nêu vấn đề so sánh.
  2. Luận điểm 1 – nỗi đau và lòng căm thù: cảnh vợ con Tnú bị giết và mười đầu ngón tay bị đốt; cha mẹ Việt bị giết.
  3. Luận điểm 2 – truyền thống: cụ Mết và dân làng; chú Năm và cuốn sổ gia đình.
  4. Luận điểm 3 – tính cách: Tnú gan góc, trung thực; Việt hồn nhiên, hiếu động mà gan dạ.
  5. Luận điểm 4 – nghệ thuật: điểm nhìn của già làng và lối kết cấu vòng tròn; dòng hồi tưởng của nhân vật bị thương.
  6. Luận điểm 5 – đánh giá: điểm chung của khuynh hướng sử thi, nét riêng của mỗi ngòi bút.
  7. Kết bài: cảm nhận của em về thế hệ trẻ thời chống Mỹ và về sức sống của truyền thống.

Nếu đề yêu cầu so sánh "vẻ đẹp người anh hùng", luận điểm 3 và 4 cần dài nhất; luận điểm 1 chỉ làm nền.

Chi tiết dễ nhầm khi viết

Hai truyện có nhiều nhân vật phụ, dễ nhầm khi làm bài trong thời gian ngắn. Một số điểm cần nhớ:

  • Người kể chuyện Tnú là cụ Mết; Dít là em gái Mai, Heng là cậu bé trong làng.
  • Tnú bị đốt mười đầu ngón tay, không phải bị chặt tay; về sau mỗi ngón chỉ còn lại hai đốt.
  • Việt và chị Chiến đi tòng quân cùng lúc; chị Chiến không phải người kể chuyện.
  • Cuốn sổ ghi chép truyền thống gia đình là của chú Năm, không phải của má.
  • Không viết rằng Việt "hy sinh" trong truyện; Việt bị thương và được đồng đội tìm thấy.
  • Rừng xà nu và Những đứa con trong gia đình là hai truyện khác vùng, đừng gán chi tiết sông nước Nam Bộ cho Tây Nguyên.

Một gợi ý viết câu chốt: thay vì "cả hai đều là anh hùng", hãy thử nói điều cụ thể hơn, như "một người mang vết thương trên đôi bàn tay, một người mang vết thương trên thân thể, nhưng cả hai đều không để vết thương giữ mình lại phía sau". Rồi viết lại bằng giọng của em.

Câu hỏi thường gặp

Có nên so sánh hình ảnh rừng xà nu với dòng sông truyền thống không?

Có, nếu bài còn thời gian. Rừng xà nu và dòng sông đều là biểu tượng của sức sống và sự tiếp nối: cây xà nu bị chặt vẫn mọc lên, dòng sông chảy mãi với mỗi đời người là một khúc. So sánh hai biểu tượng giúp phần nghệ thuật của bài sâu hơn.

Đôi bàn tay của Tnú có ý nghĩa gì khi so sánh với Việt?

Đôi bàn tay ghi lại cả cuộc đời Tnú: bàn tay học chữ, bàn tay bị đốt, bàn tay cầm súng trả thù. Việt không có chi tiết tương tự nhưng có hình ảnh ngón tay đặt trên cò súng khi bị thương. Cả hai đều dùng chi tiết thân thể để nói tinh thần.

Khuynh hướng sử thi nên giải thích thế nào cho ngắn?

Đó là cách viết đặt số phận cá nhân trong vận mệnh cộng đồng, chọn nhân vật tiêu biểu cho phẩm chất của cả một tập thể, giọng văn trang trọng, ngợi ca. Một câu định nghĩa và một chi tiết minh hoạ là đủ trong bài so sánh.

Tính trẻ con của Việt có làm giảm vẻ đẹp nhân vật không?

Không. Tính trẻ con làm Việt chân thật và gần gũi, đồng thời làm nổi bật sự gan dạ: một cậu bé còn hay giành phần với chị lại không lùi bước trước giặc. Đây là nét riêng mà Nguyễn Thi khai thác rất thành công.

Đề yêu cầu so sánh Tnú với một nhân vật khác ngoài Việt thì làm sao?

Cách làm vẫn vậy: lập bảng các bình diện, tìm điểm giống có ý nghĩa, điểm khác và lý giải. Với các nhân vật trong cùng giai đoạn, chú ý khuynh hướng sử thi; với nhân vật khác giai đoạn, chú ý hoàn cảnh lịch sử và cách nhìn con người thay đổi.

Có cần nêu năm sáng tác của hai truyện không?

Không bắt buộc. Chỉ cần nêu hai truyện viết trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ là đủ làm nền. Nếu muốn ghi năm, hãy kiểm lại trong sách giáo khoa đang dùng; ghi sai năm còn tệ hơn không ghi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138