DienHinh.comĐiển Hình
So sánh các cặp nhân vật

So sánh ông Hai và anh thanh niên: tình yêu đất nước qua hai thế hệ

So sánh ông Hai trong Làng và anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa: tình huống truyện, cách bộc lộ tình yêu đất nước, nghệ thuật khắc hoạ và dàn ý.

High mountain weather station hut on a foggy ridge in Lao Cai, a young Vietnamese man in a jacket checking a rain gauge with his back to camera, low clouds, cool morning light

Ông Hai trong Làng của Kim Lân và anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long gặp nhau ở chỗ cả hai mang một tình cảm lớn với đất nước, nhưng tình cảm ấy được bộc lộ qua những việc rất đời thường: một người yêu cái làng của mình, một người yêu công việc đo gió đo mưa trên đỉnh núi. Khác nhau ở thế hệ, ở thời điểm lịch sử và ở cách nhà văn đặt nhân vật vào tình huống.

Ông Hai là người nông dân thời kháng chiến chống Pháp, phải đi tản cư, tình yêu làng bị thử thách dữ dội bằng một tin dữ. Anh thanh niên là người trí thức trẻ trong những năm miền Bắc xây dựng, sống một mình trên núi cao, chỉ hiện ra trong cuộc gặp gỡ ngắn với khách qua đường.

Bài này cho bạn bảng so sánh, các điểm giống – khác, phần lý giải nghệ thuật và dàn ý. Hãy dùng làm khung, phần cảm nhận và câu chữ là của em.

Đối chiếu nhanh hai nhân vật

Trước khi viết, bạn nên nắm hai nhân vật trên cùng một bảng. Cách đọc bảng là so từng hàng, rồi tự hỏi khác biệt ấy nói lên điều gì.

Bình diệnÔng Hai (Làng)Anh thanh niên (Lặng lẽ Sa Pa)
Thời điểmKháng chiến chống Pháp, những năm đầuMiền Bắc xây dựng trong những năm chống Mỹ
Thân phậnNông dân làng Chợ Dầu, đang tản cưCán bộ khí tượng kiêm vật lý địa cầu, hai mươi bảy tuổi
Tình cảm chủ đạoYêu làng, gắn với yêu nước, yêu kháng chiếnYêu công việc, sống có lý tưởng, quan tâm người khác
Tình huốngNghe tin làng theo giặc, rồi tin cải chínhCuộc gặp gỡ ngắn với ông hoạ sĩ, cô kỹ sư, bác lái xe
Diễn biến tâm lýBiến động mạnh: tự hào, đau đớn, dằn vặt, vui sướngỔn định, cởi mở, khiêm tốn
Cách khắc hoạĐộc thoại nội tâm, đối thoại với con, hành độngLời kể của người khác, lời nhân vật tự nói, điểm nhìn ông hoạ sĩ
Giọng vănĐậm chất dân dã, khẩu ngữ nông thônNhẹ nhàng, giàu chất thơ, nhiều chất hoạ

Hàng "diễn biến tâm lý" là chỗ khác rõ nhất: một nhân vật được nhà văn đẩy vào cơn khủng hoảng, một nhân vật được nhìn trong trạng thái bình thản. Bạn nên dành ít nhất một luận điểm cho khác biệt này.

Tình huống truyện quyết định cách nhân vật bộc lộ

Kim Lân đặt ông Hai vào một tình huống thử thách: ông vốn hay khoe làng mình có phong trào, có hầm hào, thì lại nghe người tản cư dưới xuôi lên kể rằng cả làng Chợ Dầu theo giặc. Tình huống này đối lập trực tiếp với điều ông yêu nhất. Tình yêu làng chỉ thực sự hiện rõ khi nó bị đặt vào thế đối đầu với lòng yêu nước.

Nguyễn Thành Long chọn tình huống ngược lại: không có biến cố, chỉ là cuộc gặp gỡ tình cờ khoảng ba mươi phút khi chiếc xe khách dừng lại trên đường lên Sa Pa. Nhân vật không bị thử thách bởi tin dữ, mà được soi chiếu qua mắt những người lạ. Vẻ đẹp của anh hiện ra dần qua những gì anh làm và nói, qua sự ngạc nhiên của khách.

Hai kiểu tình huống tạo ra hai kiểu nhân vật. Tình huống của Làng là tình huống tâm lý, đi vào bên trong; tình huống của Lặng lẽ Sa Pa là tình huống gặp gỡ, nhìn từ bên ngoài. Khi so sánh, nếu chỉ nói "cả hai đều yêu nước" mà bỏ qua tình huống thì bài sẽ thiếu phần nghệ thuật, vốn là phần làm nên giá trị của một bài so sánh ở lớp 9.

Để có dẫn chứng, bạn chọn cho ông Hai các chi tiết: cổ nghẹn ắng lại, da mặt tê rân rân khi nghe tin; về nhà nằm vật ra giường, nhìn lũ con mà nước mắt giàn ra; cuộc trò chuyện với đứa con út. Với anh thanh niên: việc ốp giờ đo đạc giữa đêm, cách anh tặng hoa, biếu củ tam thất, từ chối để ông hoạ sĩ vẽ mình.

Điểm giống: tình cảm lớn đi qua việc nhỏ

Cả hai gắn tình riêng với tình chung. Với ông Hai, tình yêu làng hoà vào tình yêu nước. Có lúc ông tự nhủ làng thì yêu thật, nhưng làng đã theo giặc thì phải thù, và tình cảm với kháng chiến, với cụ Hồ vẫn không đổi. Với anh thanh niên, công việc đo gió, đo mưa, đo chấn động mặt đất phục vụ sản xuất và chiến đấu; anh hiểu công việc của mình gắn với nhiều người.

Cả hai là con người bình thường, không phải anh hùng phi thường. Ông Hai hay khoe, hay nói, có lúc tủi thân, có lúc giận dỗi. Anh thanh niên có lúc "thèm người", mong có người trò chuyện. Chính những nét đời thường ấy làm nhân vật gần gũi và đáng tin.

Cả hai được miêu tả bằng ngôn ngữ đối thoại sinh động. Kim Lân để ông Hai nói bằng lời ăn tiếng nói nông thôn; Nguyễn Thành Long để anh thanh niên nói chuyện cởi mở, có duyên, tự nhận xét về công việc. Lời thoại giúp người đọc nghe thấy giọng nhân vật.

Cả hai cho thấy cái nhìn tin tưởng của nhà văn. Hai tác giả đều tin vào phẩm chất tốt đẹp của con người lao động trong thời kỳ đất nước có chiến tranh. Đây là điểm chung nên dùng cho phần đánh giá, kèm câu chữ cụ thể chứ không chỉ nêu khái niệm.

Điểm khác: hai thế hệ, hai kiểu con người

Khác ở thế hệ và tầng lớp. Ông Hai là người nông dân lớn tuổi, gắn bó với làng quê, suy nghĩ đơn giản và chân chất. Anh thanh niên là người trẻ có học, làm công việc khoa học, sống giữa thiên nhiên hoang vắng nhưng có đời sống tinh thần phong phú: đọc sách, trồng hoa, nuôi gà.

Khác ở hướng của tình cảm. Tình cảm của ông Hai hướng về làng, về cội nguồn. Tình cảm của anh thanh niên hướng ra công việc và con người xung quanh, kể cả những người anh vừa mới gặp.

Khác ở cách nhân vật nói về mình. Ông Hai nói nhiều, khoe nhiều, kể cả khi làng bị đốt ông vẫn đi khoe như một tin vui vì nó chứng minh làng không theo giặc. Anh thanh niên lại ngại nói về mình, khi ông hoạ sĩ muốn vẽ thì anh giới thiệu những người khác mà anh cho là xứng đáng hơn.

Khác ở chiều sâu tâm lý được miêu tả. Ông Hai có những đoạn độc thoại, tự hỏi, tự trả lời, dằn vặt. Anh thanh niên hầu như không có độc thoại; người đọc biết anh qua mắt ông hoạ sĩ và cô kỹ sư. Nhân vật thứ nhất được nhìn từ trong ra, nhân vật thứ hai được nhìn từ ngoài vào.

Vì sao hai nhân vật được viết theo hai cách

Khác biệt trước hết đến từ thời điểm sáng tác. Làng ra đời trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, khi cuộc tản cư làm xáo trộn đời sống nông thôn và câu hỏi "làng mình đứng về phía nào" là câu hỏi thật của người nông dân. Kim Lân, vốn am hiểu nông thôn và người nông dân, chọn đúng chỗ đau nhất của họ để thử thách nhân vật.

Lặng lẽ Sa Pa ra đời sau một chuyến đi lên Lào Cai của Nguyễn Thành Long, trong bối cảnh miền Bắc vừa xây dựng vừa chi viện cho chiến trường. Câu hỏi đặt ra không còn là theo hay không theo, mà là sống thế nào cho có ích. Vì thế nhân vật của ông không cần biến cố, chỉ cần được nhìn kỹ.

Khác biệt thứ hai đến từ bút pháp. Kim Lân là cây bút của tâm lý nông dân, giỏi đặt nhân vật vào cảnh dằn vặt và để nhân vật tự nói với mình. Nguyễn Thành Long viết truyện ngắn giàu chất kí và chất hoạ, nên chọn điểm nhìn của một ông hoạ sĩ đang đi tìm mẫu người để vẽ. Hiểu điều này, bạn sẽ không đánh giá nhân vật nào "sâu" hơn nhân vật nào, mà thấy mỗi cách viết hợp với một kiểu nhân vật.

Dàn ý gợi ý cho đề so sánh

Đề so sánh hai nhân vật này thường xoay quanh vẻ đẹp con người Việt Nam thời kháng chiến. Dàn ý dưới đây theo lối đan xen:

  1. Mở bài: giới thiệu hai tác giả, hai truyện ngắn, nêu vấn đề: tình yêu đất nước biểu hiện qua những con người bình thường.
  2. Luận điểm 1 – hoàn cảnh và tình huống: ông Hai đi tản cư, nghe tin dữ; anh thanh niên sống một mình trên đỉnh núi, gặp khách qua đường.
  3. Luận điểm 2 – tình cảm chủ đạo: yêu làng hoà vào yêu nước; yêu công việc gắn với lý tưởng sống.
  4. Luận điểm 3 – vẻ đẹp đời thường: tính hay khoe, nỗi tủi nhục, niềm vui của ông Hai; sự cởi mở, chu đáo, khiêm tốn của anh thanh niên.
  5. Luận điểm 4 – nghệ thuật: tình huống tâm lý và độc thoại nội tâm; tình huống gặp gỡ và điểm nhìn ông hoạ sĩ.
  6. Luận điểm 5 – lý giải và đánh giá: hai thời điểm lịch sử, hai thế hệ, điểm chung trong cái nhìn của nhà văn.
  7. Kết bài: cảm nhận của em, liên hệ với thế hệ trẻ hôm nay ở mức vừa phải.

Khi liên hệ với bản thân, hãy nói về việc học, về cách làm tốt việc của mình, tránh những câu khẩu hiệu dài.

Lỗi hay gặp khi viết về cặp nhân vật này

Bạn có thể dùng danh sách sau để rà bài trước khi nộp:

  • Nhầm tên làng: làng của ông Hai là làng Chợ Dầu; nơi ông tản cư mới là chỗ ông nghe tin.
  • Viết rằng anh thanh niên là "người duy nhất" làm việc ở Sa Pa; truyện còn nhắc ông kỹ sư vườn rau, anh cán bộ nghiên cứu sét.
  • Biến bài thành hai bài phân tích riêng rồi thêm một đoạn ngắn "điểm giống" ở cuối.
  • Dừng ở nhận xét chung "cả hai đều yêu nước" mà không chỉ ra tình yêu ấy khác nhau thế nào.
  • Bỏ qua yếu tố nghệ thuật, nhất là tình huống truyện và điểm nhìn.
  • Kể lại quá dài cuộc trò chuyện của ông Hai với đứa con út thay vì phân tích ý nghĩa của nó.

Đoạn chuyển ý tham khảo: "Nếu ông Hai cần một cơn bão trong lòng để người đọc thấy tình yêu làng sâu đến đâu, thì anh thanh niên chỉ cần ba mươi phút gặp gỡ để người đọc thấy một lối sống đẹp." Em nên tìm một hình ảnh riêng cho câu chuyển ý của mình.

Câu hỏi thường gặp

Ông Hai và anh thanh niên có phải nhân vật điển hình không?

Có thể xem là điển hình theo nghĩa mỗi người tiêu biểu cho một lớp người trong hoàn cảnh lịch sử của mình: người nông dân yêu làng thời kháng chiến chống Pháp và người trí thức trẻ thời miền Bắc xây dựng. Khi viết, hãy chỉ ra nét chung của lớp người và nét riêng của từng nhân vật.

Vì sao anh thanh niên không có tên?

Các nhân vật trong Lặng lẽ Sa Pa đều không có tên riêng: anh thanh niên, ông hoạ sĩ, cô kỹ sư, bác lái xe. Cách đặt tên này gợi rằng họ là những con người bình thường, có thể là bất cứ ai đang làm việc lặng lẽ cho đất nước.

Có nên so sánh giọng văn của Kim Lân và Nguyễn Thành Long không?

Nên, ở phần nghệ thuật. Kim Lân dùng nhiều khẩu ngữ nông thôn, giọng văn mộc mạc gần với nhân vật. Nguyễn Thành Long viết nhẹ nhàng, nhiều đoạn tả cảnh như tranh. Giọng văn phù hợp với nhân vật và tình huống của từng truyện.

Chi tiết nào cho thấy rõ nhất tình yêu làng của ông Hai?

Chi tiết khi nghe tin cải chính, ông đi khoe khắp nơi rằng nhà mình bị giặc đốt nhẵn. Mất nhà mà vui vì làng không theo giặc cho thấy tình yêu làng đã hoà vào tình yêu nước, đặt danh dự của làng lên trên tài sản riêng.

Chi tiết nào cho thấy sự khiêm tốn của anh thanh niên?

Khi ông hoạ sĩ muốn vẽ chân dung, anh từ chối và giới thiệu những người khác mà anh cho là đáng vẽ hơn, như ông kỹ sư vườn rau và anh cán bộ nghiên cứu sét. Chi tiết này cho thấy anh coi việc mình làm là bình thường.

Có thể thêm Lão Hạc vào bài để so sánh người nông dân không?

Chỉ nên liên hệ ngắn trong một hai câu, vì đề yêu cầu hai nhân vật. Lão Hạc là người nông dân trước Cách mạng, giúp làm nổi sự đổi khác ở ông Hai, người nông dân đã có kháng chiến làm chỗ dựa tinh thần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138