DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học sau 1975

Lão đàn ông hàng chài, thằng Phác, chánh án Đẩu trong Chiếc thuyền ngoài xa

Ba nhân vật phụ trong Chiếc thuyền ngoài xa: người chồng vũ phu, đứa con trai muốn bênh mẹ và vị chánh án tốt bụng, mỗi người gánh một tầng nghĩa của truyện.

Narrow wooden fishing boat moored on wet sand at low tide, a boy sitting alone on its edge looking at the sea, wide shot from the dunes, overcast morning

Ba nhân vật phụ của Chiếc thuyền ngoài xa là người chồng hàng chài vũ phu, thằng Phác và chánh án Đẩu; mỗi người làm sáng một mặt của câu chuyện: lão đàn ông cho thấy cái nghèo làm biến dạng con người, thằng Phác cho thấy bạo lực truyền sang thế hệ sau, còn Đẩu cho thấy giới hạn của lòng tốt khi thiếu hiểu biết đời sống.

Đề bài thường hỏi về người đàn bà hàng chài và nghệ sĩ Phùng, nên ba nhân vật này hay bị bỏ qua hoặc chỉ được nhắc một câu. Nhưng nếu thiếu họ, hai nhân vật chính sẽ mất đi bối cảnh. Bài này phân tích từng người, chỉ ra chức năng của họ trong hệ thống nhân vật, và gợi ý cách dùng họ làm dẫn chứng khi viết về nhân vật chính hoặc về tư tưởng của truyện.

Vì sao cần đọc kỹ nhân vật phụ trong truyện này

Trong truyện ngắn, mỗi nhân vật phụ đều có lý do tồn tại. Với Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu dựng một tình huống trong đó hai người có học, có thiện chí lần lượt bị đời sống chỉnh lại nhận thức. Muốn tình huống ấy thuyết phục, cần có một bi kịch gia đình đủ cụ thể: một người chồng có lý do để trở nên tàn nhẫn, một đứa con bị kẹt giữa cha và mẹ, và một đại diện của pháp luật đứng ra giải quyết theo lối thông thường.

Ba nhân vật phụ chính là ba góc của bi kịch ấy. Mỗi người không có nhiều lời thoại, nhưng sự có mặt của họ khiến câu chuyện không còn là chuyện một người phụ nữ khổ, mà trở thành bức tranh về một cộng đồng sống trong nghèo khó, nơi cái xấu không đến từ một kẻ ác thuần tuý.

Khi viết, bạn có thể dùng nhân vật phụ theo hai cách: làm luận điểm riêng nếu đề hỏi về hệ thống nhân vật, hoặc làm dẫn chứng phụ trợ khi phân tích nhân vật chính. Cách thứ hai phổ biến hơn, và chỉ cần một hai câu sắc là đủ, miễn câu đó cho thấy bạn hiểu chức năng của nhân vật.

Lão đàn ông hàng chài: kẻ vũ phu cũng là nạn nhân

Chân dung toát ra sự dữ dằn. Người chồng được tả với tấm lưng rộng và cong như lưng chiếc thuyền, mái tóc tổ quạ, đôi mắt đầy vẻ độc dữ. Những nét ấy gắn ông với chiếc thuyền và biển cả, như thể nghề nghiệp đã nặn nên hình hài lẫn tính khí của ông.

Hành vi bạo lực có tính lặp lại. Ông đánh vợ bằng chiếc thắt lưng da, vừa đánh vừa thở hồng hộc, vừa nguyền rủa mong vợ con chết đi. Qua lời người vợ, ta biết việc đánh đập diễn ra thường xuyên, khi thuyền gặp bão hay khi cả nhà đói. Bạo lực đã thành thói quen để trút những bế tắc.

Một người từng hiền lành. Chi tiết quan trọng nhất về ông lại đến từ miệng người vợ: thời trẻ, ông là anh con trai cục tính nhưng hiền lành, không bao giờ đánh vợ. Chỉ khi đông con, thuyền chật, biển động và cái đói kéo dài, ông mới trở nên như vậy. Nhà văn không bào chữa cho ông, nhưng cho người đọc thấy gốc rễ xã hội của sự tha hoá.

Không có lời tự bạch. Người chồng gần như không được nói về mình; ông chỉ hiện ra qua hành động và qua lời kể của người khác. Lựa chọn này khiến nhân vật vừa đáng ghét vừa bí ẩn, và đặt gánh nặng hiểu ông lên vai người đọc.

Một thoả thuận kỳ lạ giữa hai vợ chồng. Người vợ kể rằng bà xin chồng mỗi lần muốn đánh thì đưa bà lên bờ, để các con trên thuyền không phải chứng kiến. Người chồng chấp nhận điều đó. Chi tiết này cho thấy ngay trong sự tàn nhẫn, ông vẫn còn một phần nghe được vợ, và gia đình ấy vẫn giữ những luật lệ ngầm để tồn tại. Nó cũng giải thích vì sao trận đòn Phùng chứng kiến lại diễn ra trên bãi cát chứ không phải trên thuyền.

Thằng Phác: đứa trẻ bị kẹt giữa tình thương và thù hận

Thằng Phác xuất hiện chớp nhoáng nhưng là một trong những hình ảnh ám ảnh nhất truyện. Thấy bố đánh mẹ, nó lao tới, giật chiếc thắt lưng và quật lại vào bố. Hành động ấy là phản ứng tự nhiên của một đứa trẻ thương mẹ, nhưng cũng cho thấy bạo lực đã lan sang nó: để bảo vệ mẹ, đứa trẻ dùng chính công cụ của bạo lực.

Người mẹ hiểu điều ấy hơn ai hết. Bà gửi thằng Phác lên rừng ở với ông ngoại, vì sợ nó làm điều dại dột với bố. Bà không muốn con lớn lên trong hận thù, càng không muốn con biến thành một người cha khác như thế trong tương lai. Chi tiết này nối thằng Phác với nỗi lo xa nhất của người mẹ.

Ở góc độ tư tưởng, thằng Phác là câu hỏi mà truyện để ngỏ: nếu nghèo khó và bạo lực không được giải quyết, liệu vòng lặp có tiếp diễn qua đời sau? Nhà văn không trả lời. Ông chỉ đặt hình ảnh đứa trẻ cạnh cha mẹ nó, đủ để người đọc thấy rằng hậu quả của bạo lực gia đình không dừng ở người trực tiếp chịu đòn.

Khi phân tích, bạn có thể dùng thằng Phác để làm nổi tình mẫu tử của người đàn bà hàng chài, hoặc để mở rộng sang ý nghĩa nhân đạo của truyện. Chỉ cần tránh suy diễn thêm những gì văn bản không nói, chẳng hạn tương lai của thằng bé ra sao.

Chánh án Đẩu: lòng tốt đúng luật nhưng chưa đủ

Đẩu là bạn chiến đấu cũ của Phùng, nay làm chánh án toà án huyện. Phùng gọi đùa anh là vị Bao Công của phố huyện vùng biển, một cách gọi vừa thân mật vừa hàm ý về sự công minh. Đẩu thật sự là người tốt: khi biết chuyện, anh chủ động mời người đàn bà lên toà, khuyên bà bỏ chồng, hứa sẽ giúp đỡ.

Giải pháp của Đẩu đúng theo pháp luật và theo lẽ thường: người vợ bị bạo hành thì nên ly hôn. Nhưng khi người đàn bà van xin không bỏ chồng và giải thích cuộc sống trên thuyền, Đẩu lúng túng. Những lý lẽ của bà đánh vào chỗ mà luật pháp chưa với tới: ai nuôi các con, ai chèo chống con thuyền, bà sẽ sống thế nào nếu một mình. Nhà văn tả rằng như có một cái gì vừa vỡ ra trong đầu vị chánh án.

Cái vỡ ra ấy là cốt lõi của nhân vật. Đẩu không sai về mặt nguyên tắc, anh chỉ chưa hiểu hết đời sống của người mình muốn giúp. Qua Đẩu, Nguyễn Minh Châu đặt ra vấn đề: muốn bảo vệ con người, pháp luật và các thiết chế cần đi cùng với hiểu biết về hoàn cảnh cụ thể, cùng với những giải pháp thiết thực về sinh kế.

Có một nét đáng chú ý trong cách nhà văn đối xử với Đẩu: ông không biến vị chánh án thành trò cười. Đẩu lúng túng, nhưng không cố chấp; anh lắng nghe tới cùng và chịu để lý lẽ của người đàn bà làm mình suy nghĩ lại. Thái độ ấy khiến nhân vật đáng mến, và cũng cho thấy niềm tin của Nguyễn Minh Châu rằng những người có thiện chí vẫn có thể học từ đời sống, miễn là họ chịu nhìn và chịu nghe.

Chức năng của từng nhân vật phụ trong tư tưởng truyện

Bảng dưới gom lại vai trò của ba nhân vật để bạn dễ chọn dẫn chứng khi viết. Mỗi dòng có thể phát triển thành một đoạn văn ngắn nếu đề yêu cầu.

Nhân vậtChức năng trong truyệnCâu hỏi truyện đặt ra
Lão đàn ông hàng chàiHiện thân của cái xấu sinh ra từ nghèo khó; làm nền cho sự cam chịu của người vợAi chịu trách nhiệm cho sự tha hoá của một con người vốn hiền lành?
Thằng PhácHậu quả của bạo lực với trẻ em; nguồn cơn nỗi lo của người mẹBạo lực có truyền sang thế hệ sau nếu hoàn cảnh không đổi?
Chánh án ĐẩuĐại diện cho pháp luật và lòng tốt theo lẽ thường; người được đời sống chỉnh lại nhận thứcLòng tốt có đủ khi thiếu hiểu biết về hoàn cảnh cụ thể?
Cả ba cùng nhauBiến câu chuyện cá nhân thành bức tranh xã hội vùng biển sau chiến tranhCách nhìn con người đa chiều thay vì tốt – xấu rạch ròi

Bạn có thể thấy hai trong ba nhân vật phụ thuộc về gia đình hàng chài, còn Đẩu thuộc về phía những người ngoài cuộc như Phùng. Cách phân bố này giúp truyện có hai nhóm điểm nhìn: người sống trong bi kịch và người đến từ bên ngoài muốn giải quyết nó.

Cách đưa nhân vật phụ vào bài viết mà không lạc đề

Lỗi phổ biến là sa vào kể chuyện nhân vật phụ, làm mờ nhân vật chính mà đề yêu cầu. Một vài nguyên tắc giúp bạn giữ cân bằng:

  • Mỗi lần nhắc nhân vật phụ, nói rõ nó làm nổi bật điều gì ở nhân vật chính: thằng Phác làm nổi tình mẹ, Đẩu làm nổi sự thấu hiểu của người đàn bà.
  • Không dành quá một đoạn cho mỗi nhân vật phụ nếu đề không hỏi trực tiếp về họ.
  • Với lão đàn ông, tránh hai cực: kết án đơn thuần như một kẻ ác, hoặc bào chữa như thể ông không có lỗi. Văn bản đặt ông ở giữa.
  • Với Đẩu, tránh viết rằng anh vô dụng hay sai lầm; anh chỉ chưa đủ hiểu biết, và điều này được truyện chỉ ra với thái độ cảm thông.
  • Không suy đoán số phận nhân vật sau truyện. Cái kết mở là ý đồ nghệ thuật, phần bình luận nên bám vào điều văn bản đã viết.
  • Khi liên hệ thực tế về bạo lực gia đình, giữ giọng chuẩn mực, ngắn gọn, và quay lại văn bản ngay sau đó.

Với đề so sánh, cặp Đẩu và Phùng là lựa chọn tốt: cả hai đều là người ngoài cuộc có thiện chí, một bên thuộc pháp luật, một bên thuộc nghệ thuật, cùng bị đời sống chỉnh lại. Đặt họ cạnh nhau giúp bài viết đạt tầng khái quát hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên coi lão đàn ông hàng chài là nhân vật phản diện không?

Không hoàn toàn. Ông là người gây ra bạo lực và đáng lên án, nhưng truyện cho thấy ông từng hiền lành và bị cái nghèo làm cho tha hoá. Nhà văn muốn người đọc nhìn ông như một con người bị hoàn cảnh xô đẩy, không phải một kẻ ác bẩm sinh.

Vì sao Phùng gọi Đẩu là Bao Công?

Bao Công là hình tượng vị quan xử án công minh trong truyện kể Trung Hoa. Cách gọi thể hiện sự thân tình giữa hai người bạn và gợi vai trò người phân xử của Đẩu. Về sau, cách gọi ấy mang chút hài hước nhẹ khi vị Bao Công lúng túng trước lý lẽ của người đàn bà.

Thằng Phác có ý nghĩa gì đối với chủ đề tác phẩm?

Thằng Phác cho thấy bạo lực gia đình ảnh hưởng tới trẻ em và có nguy cơ tiếp diễn. Hình ảnh đứa trẻ dùng thắt lưng đánh lại cha là lời cảnh báo âm thầm của nhà văn về hậu quả lâu dài khi nghèo khó và bạo lực chưa được giải quyết.

Đẩu đã học được điều gì sau buổi nói chuyện ở toà án?

Đẩu nhận ra giải pháp theo lẽ thường không phải lúc nào cũng phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Muốn giúp người đàn bà, cần hiểu những ràng buộc về sinh kế và con cái của bà. Truyện tả khoảnh khắc ấy như một điều gì vỡ ra trong nhận thức của anh.

Đề thi có hỏi riêng về nhân vật phụ không?

Có thể gặp ở dạng đọc hiểu hoặc câu hỏi về vai trò của một chi tiết, một nhân vật. Bài nghị luận dài thường tập trung vào nhân vật chính, khi đó nhân vật phụ được dùng làm dẫn chứng. Bạn nên nắm chức năng của từng người để dùng linh hoạt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138