DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học nước ngoài

Phân tích nhân vật Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp trong đoạn trích Uy-lít-xơ trở về (Ô-đi-xê)

Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp trong sử thi Ô-đi-xê của Hô-me-rơ: cuộc đoàn tụ sau hai mươi năm, phép thử chiếc giường, trí tuệ và lòng chung thuỷ.

Middle-aged Vietnamese couple sitting quietly on a wooden bed in an old house in Hoi An, Da Nang, afternoon light through shutters, faces turned away, calm reunion mood

Uy-lít-xơ (Odysseus) là người anh hùng mưu trí của sử thi Ô-đi-xê do Hô-me-rơ (Homer) sáng tác, còn Pê-nê-lốp (Penelope) là người vợ chung thuỷ đợi chồng suốt hai mươi năm ở đảo I-tác. Đoạn trích Uy-lít-xơ trở về, từng học trong sách Ngữ văn 10 chương trình trước, kể khoảnh khắc hai vợ chồng nhận ra nhau sau ngần ấy năm xa cách, bằng một phép thử về chiếc giường.

Cảnh đoàn tụ không có tiếng reo mừng như người đọc chờ đợi. Thay vào đó là sự im lặng, nghi ngờ, thử thách và cuối cùng là giọt nước mắt. Hiểu được vì sao hai nhân vật hành xử như vậy là chìa khoá để phân tích. Bài này giúp bạn nắm bối cảnh, phân tích từng người và tự dựng dàn ý.

Hai mươi năm xa cách: bối cảnh trước đoạn trích

Uy-lít-xơ là vua đảo I-tác, đã rời nhà đi đánh thành Tơ-roa suốt mười năm. Người ta thường kể rằng chính ông nghĩ ra kế con ngựa gỗ giúp quân Hy Lạp hạ thành. Trên đường về, ông còn lênh đênh thêm mười năm nữa vì bị thần biển Pô-dê-i-đôn thù ghét, sau khi ông đâm mù mắt người khổng lồ một mắt Pô-li-phem, con trai của vị thần này.

Hành trình đầy hiểm nguy: ông lừa Pô-li-phem bằng cách xưng tên là "Không ai", vượt qua nữ thần Xiếc-xê biến bạn đồng hành thành lợn, cho bạn bịt tai bằng sáp và tự trói mình vào cột buồm để nghe tiếng hát của các nàng tiên cá Xi-ren mà không bị dụ chết. Ông bị nữ thần Ca-líp-xô giữ lại trên đảo bảy năm, rồi được người Phê-a-ki đưa về quê.

Ở nhà, Pê-nê-lốp bị hơn một trăm kẻ cầu hôn vây ép, chúng ăn uống phung phí tài sản trong cung. Nàng hẹn dệt xong tấm vải liệm cho cha chồng là La-éc-tơ mới chọn chồng, ban ngày dệt, ban đêm tháo ra, kéo dài được ba năm thì bị lộ. Uy-lít-xơ về nhà trong lốt người hành khất, cùng con trai Tê-lê-mác giết sạch bọn cầu hôn sau cuộc thi bắn cung. Đoạn trích bắt đầu ngay sau đó.

Diễn biến cảnh nhận mặt trong đoạn trích

Nhũ mẫu Ơ-ri-clê, người đã nhận ra Uy-lít-xơ qua vết sẹo ở chân khi rửa chân cho ông, chạy lên báo cho Pê-nê-lốp. Nàng không tin, cho rằng bà già lẩn thẩn, hoặc một vị thần nào đó đã giết bọn cầu hôn. Bước xuống nhà, nàng ngồi đối diện người đàn ông bên ánh lửa, lặng thinh, lúc nhìn thẳng vào mặt, lúc lại thấy xa lạ vì bộ quần áo rách rưới.

Tê-lê-mác sốt ruột trách mẹ có trái tim cứng rắn hơn đá, sao có thể ngồi xa chồng mà không hỏi han. Pê-nê-lốp trả lời rằng lòng nàng kinh ngạc, không nói nổi, và nếu đây đúng là Uy-lít-xơ thì hai người có những dấu hiệu riêng chỉ hai người biết. Uy-lít-xơ mỉm cười, bảo con để mẹ thử thách mình.

Phép thử đến một cách khéo léo: Pê-nê-lốp sai nhũ mẫu khiêng chiếc giường ra ngoài cho khách nằm. Uy-lít-xơ lập tức giật mình, hỏi ai đã dời chiếc giường của ông, vì chính ông đã đóng nó quanh gốc một cây ô liu còn sống, không ai có thể chuyển đi được. Nghe đúng bí mật ấy, Pê-nê-lốp bủn rủn chân tay, chạy đến ôm chồng, khóc và xin chồng đừng giận vì sự thận trọng của nàng.

Pê-nê-lốp: chung thuỷ, thận trọng và thông minh

Hai mươi năm chung thuỷ. Giữa sự vây ép của bọn cầu hôn, nàng vẫn tìm cách trì hoãn bằng mưu dệt vải. Lòng chung thuỷ của Pê-nê-lốp không thụ động mà đi kèm trí khôn để tự bảo vệ.

Thận trọng vì đã từng bị lừa. Nàng lo sợ có kẻ mạo danh chồng mình để lừa gạt. Sự im lặng và nghi ngờ trong đoạn trích không phải là lạnh lùng, mà là cách một người phụ nữ cô độc giữ gìn phẩm giá và gia đình.

Tâm lý phức tạp được tả rất tinh. Nàng ngồi lặng, lúc thấy giống, lúc thấy khác. Hô-me-rơ đặt nàng giữa niềm vui muốn tin và nỗi sợ phải thất vọng, một trạng thái mà người đọc ở thời nào cũng hiểu được.

Trí tuệ ngang tầm người chồng mưu trí. Phép thử chiếc giường là một cú đánh lừa ngược: nàng giả vờ ra lệnh dời giường để xem phản ứng. Người vợ đã dùng chính mưu mẹo, vốn là sở trường của Uy-lít-xơ, để kiểm chứng ông.

Uy-lít-xơ: mưu trí, điềm tĩnh và giàu tình cảm

Điềm tĩnh trước sự nghi ngờ. Bị vợ lạnh nhạt sau hai mươi năm, ông không nổi giận mà mỉm cười, hiểu rằng vợ cần thời gian và bằng chứng. Sự bình tĩnh ấy đến từ người từng vượt qua vô số thử thách.

Trí tuệ của người lãnh đạo. Trong khúc ca kể cuộc đoàn tụ, ông còn bàn với con trai cách tính kế đối phó với việc gia đình của bọn cầu hôn có thể đến trả thù. Ngay trong giây phút đoàn tụ, ông vẫn nghĩ đến hậu quả và sự an toàn của gia đình.

Tình cảm bộc lộ đúng lúc. Khi nghe chuyện chiếc giường bị dời đi, ông bật lên phản ứng gay gắt, cho thấy kỷ niệm gia đình vẫn vẹn nguyên trong ông. Đến khi vợ ôm lấy mình, ông cũng khóc. Người anh hùng không phải tượng đá.

Một kiểu anh hùng mới. Khác người anh hùng sức mạnh như A-sin trong I-li-át, Uy-lít-xơ chiến thắng chủ yếu bằng trí tuệ và lòng kiên nhẫn. Khát vọng của ông cũng rất đời thường: được trở về nhà, đoàn tụ với vợ con.

Tê-lê-mác và nhũ mẫu Ơ-ri-clê: hai nhân vật phụ làm nổi bật cuộc nhận mặt

Nhũ mẫu Ơ-ri-clê, người mang tin vui. Bà là người nuôi Uy-lít-xơ từ bé, đã nhận ra ông qua vết sẹo cũ khi rửa chân cho người hành khất. Niềm vui hối hả của bà khi chạy lên báo tin tương phản với sự dè dặt của Pê-nê-lốp, nhờ đó người đọc thấy rõ tâm trạng riêng của người vợ.

Bằng chứng của nhũ mẫu chưa đủ. Bà kể ra cả vết sẹo, nhưng Pê-nê-lốp vẫn chưa tin. Chi tiết này cho thấy dấu hiệu bên ngoài, dù xác thực, không thay được sự kiểm chứng của chính người trong cuộc. Hô-me-rơ để niềm tin của người vợ đến từ một bí mật chung, không đến từ lời người khác.

Tê-lê-mác, tiếng nói nóng vội của tuổi trẻ. Chàng trai lớn lên khi cha đi vắng, vừa cùng cha giết bọn cầu hôn, nên nôn nóng muốn mẹ nhận cha ngay. Lời trách mẹ của chàng là cảm xúc thật của người con, nhưng cũng cho thấy chàng chưa hiểu hết nỗi lo của người phụ nữ đã một mình giữ nhà hai mươi năm.

Ba người, ba nhịp cảm xúc. Nhũ mẫu mừng rỡ, Tê-lê-mác sốt ruột, Pê-nê-lốp lặng im. Cách sắp xếp ba nhịp ấy làm cảnh nhận mặt có độ căng, để đến khi phép thử chiếc giường được giải, cảm xúc dồn nén mới vỡ ra trọn vẹn. Khi phân tích, nhắc đến nhân vật phụ giúp bài viết có chiều sâu hơn.

Chiếc giường và hình ảnh so sánh: hai chi tiết nghệ thuật đáng phân tích

Đoạn trích ngắn nhưng có nhiều chi tiết giàu nghĩa. Bảng dưới gom những chi tiết hay được khai thác:

Chi tiếtNội dungÝ nghĩa khi phân tích
Chiếc giường đóng quanh gốc ô liuKhông thể dời đi, chỉ hai vợ chồng và một thị nữ biếtBiểu tượng hôn nhân bền chặt, có gốc rễ
Vết sẹo ở chânNhũ mẫu nhận ra khi rửa chânDấu hiệu thể xác, chưa đủ với người vợ cần dấu hiệu tâm hồn
Lời trách của Tê-lê-mácMẹ có trái tim cứng hơn đáGiúp làm nổi bật sự thận trọng có lý do của Pê-nê-lốp
Hình ảnh người đi biển thấy đất liềnNiềm vui của Pê-nê-lốp được ví với người thoát đắm tàu nhìn thấy bờGợi hai mươi năm chờ đợi như một cuộc vật lộn giữa sóng gió
Nụ cười của Uy-lít-xơÔng mỉm cười, bảo con để mẹ thử tháchSự thấu hiểu giữa hai người ngang tầm trí tuệ

Lối so sánh dài kiểu sử thi là đặc trưng nghệ thuật của Hô-me-rơ. Bạn nên chọn một hình ảnh, nêu vế so sánh và phân tích tác dụng, thay vì liệt kê mọi biện pháp tu từ.

Giá trị của cảnh đoàn tụ: hạnh phúc gia đình trong sử thi

Sử thi thường ca ngợi chiến công, nhưng ở cảnh này, đỉnh điểm cảm xúc lại là một gia đình được đoàn tụ. Điều đó cho thấy người Hy Lạp cổ đặt hạnh phúc gia đình và lòng chung thuỷ vào hàng giá trị cao quý, ngang với vinh quang trận mạc.

Cảnh đoàn tụ cũng đề cao trí tuệ. Cả hai nhân vật đều không thắng bằng sức mạnh: người chồng thắng bằng mưu, người vợ thắng bằng sự thận trọng và khéo léo. Hôn nhân của họ được mô tả như cuộc gặp gỡ của hai trí tuệ tương xứng, điều khá đặc biệt với một văn bản cổ.

Khi viết phần đánh giá, bạn có thể liên hệ với hình ảnh người vợ chờ chồng trong văn học Việt Nam, như truyền thuyết hòn Vọng Phu hay Vũ Nương trong Chuyện người con gái Nam Xương. Điểm khác đáng nêu: Pê-nê-lốp không chỉ chờ đợi trong đau khổ mà còn chủ động dùng trí khôn để giữ gia đình, và câu chuyện của nàng kết thúc có hậu.

Dàn ý gợi ý cho đề phân tích hai nhân vật trong đoạn trích

Khung dưới đây giúp bạn tự triển khai, không phải bài văn mẫu để chép:

  1. Mở bài: giới thiệu Hô-me-rơ, sử thi Ô-đi-xê và đoạn trích; nêu nhận định về vẻ đẹp trí tuệ và tâm hồn của hai nhân vật.
  2. Luận điểm 1: bối cảnh hai mươi năm xa cách, giải thích vì sao cuộc nhận mặt không thể diễn ra dễ dàng.
  3. Luận điểm 2: Pê-nê-lốp, gồm sự im lặng, lời đáp con trai, phép thử chiếc giường, giây phút vỡ oà.
  4. Luận điểm 3: Uy-lít-xơ, gồm nụ cười điềm tĩnh, phản ứng khi nghe giường bị dời, giọt nước mắt.
  5. Luận điểm 4: nghệ thuật sử thi, gồm lối so sánh dài, chi tiết biểu tượng, nhịp kể chậm rãi.
  6. Kết bài: giá trị của tình cảm gia đình và trí tuệ; liên hệ suy nghĩ riêng về lòng tin trong gia đình.

Đoạn mẫu ngắn tham khảo: "Pê-nê-lốp không hỏi người đàn ông kia là ai, nàng hỏi chiếc giường. Câu hỏi ấy cho thấy với nàng, bằng chứng của một người chồng không nằm ở gương mặt hay vết sẹo, mà ở bí mật chỉ hai người cùng chia sẻ."

Câu hỏi thường gặp

Pê-nê-lốp thử Uy-lít-xơ bằng cách nào?

Nàng giả vờ sai nhũ mẫu khiêng chiếc giường ra ngoài cho khách. Uy-lít-xơ phản ứng ngay vì chiếc giường được ông đóng quanh gốc ô liu còn sống, không thể dời đi; bí mật ấy chứng minh ông là chồng thật.

Vì sao Pê-nê-lốp không nhận chồng ngay?

Hai mươi năm xa cách, người trước mặt lại trong lốt hành khất, và nàng sợ bị kẻ mạo danh lừa gạt. Sự thận trọng ấy là cách nàng giữ phẩm giá và lòng chung thuỷ, không phải sự lạnh lùng.

Uy-lít-xơ xa nhà bao nhiêu năm?

Ông đi đánh thành Tơ-roa mười năm, rồi lênh đênh trên đường về thêm mười năm nữa, tổng cộng hai mươi năm xa đảo I-tác trước khi được đoàn tụ với vợ con.

Ai nhận ra Uy-lít-xơ đầu tiên trong cung?

Trong các nhân vật người, nhũ mẫu Ơ-ri-clê nhận ra ông qua vết sẹo ở chân khi rửa chân; theo sử thi, con chó già Ác-gốt cũng nhận ra chủ khi ông vừa về đến nhà.

Nên gọi tác phẩm là Ô-đi-xê hay Odyssey?

Bạn nên viết Ô-đi-xê theo cách phiên âm quen dùng trong sách giáo khoa, có thể ghi tên gốc trong ngoặc; tên tác giả viết là Hô-me-rơ, tên nhân vật là Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp.

Có thể so sánh Pê-nê-lốp với nhân vật nào trong văn học Việt Nam?

Có thể đặt cạnh Vũ Nương hoặc hình tượng nàng Vọng Phu để thấy điểm chung là lòng chung thuỷ, và điểm khác là Pê-nê-lốp chủ động dùng trí khôn, câu chuyện của nàng kết thúc có hậu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138