DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học nước ngoài

Phân tích nhân vật Hăm-lét: hoàng tử Đan Mạch và câu hỏi tồn tại hay không tồn tại

Hăm-lét của Sếch-xpia: nỗi đau phát hiện tội ác, sự giả điên, độc thoại tồn tại hay không tồn tại, vì sao chàng trì hoãn và dàn ý tự viết bài.

Vietnamese drama club student sitting alone on the edge of a dim rehearsal stage in Hanoi, elbows on knees, empty wooden chairs behind, single warm light

Hăm-lét (Hamlet) là hoàng tử Đan Mạch, nhân vật chính trong vở bi kịch cùng tên của Sếch-xpia, người phát hiện cha mình bị chính chú ruột sát hại để cướp ngôi và phải sống giằng xé giữa bổn phận báo thù với những câu hỏi lớn về lẽ sống. Hăm-lét được nhắc tới nhiều nhất qua đoạn độc thoại thường được dịch là tồn tại hay không tồn tại, và có mặt trong ngữ liệu đọc của một số bộ sách Ngữ văn hiện nay.

Đây là nhân vật nhiều tầng nghĩa vào loại bậc nhất của văn học thế giới. Với học sinh, chỉ cần nắm chắc diễn biến, hiểu vì sao chàng giả điên và trì hoãn, và đọc kỹ đoạn độc thoại là đã đủ nền để viết một bài phân tích có chiều sâu.

Diễn biến vở kịch qua những mốc của Hăm-lét

Vua Hăm-lét của Đan Mạch đột ngột qua đời. Chưa đầy hai tháng sau, em trai ông là Clô-đi-út lên ngôi và cưới hoàng hậu Ghéc-tơ-rút, mẹ của hoàng tử. Hăm-lét đang chìm trong đau buồn thì hồn ma vua cha hiện về trên mặt thành, cho biết mình bị Clô-đi-út đổ thuốc độc vào tai khi đang ngủ trong vườn, và đòi con báo thù.

Hăm-lét quyết định giả điên để che giấu ý định. Chàng xa lánh Ô-phê-li-a, người con gái mình yêu, con gái quan cận thần Pô-lô-ni-út. Để chắc chắn lời hồn ma là thật, chàng nhờ một gánh hát diễn vở tái hiện cảnh giết vua bằng thuốc độc đổ vào tai; Clô-đi-út hoảng hốt bỏ dở buổi diễn, tự tố cáo tội mình. Ngay sau đó, Hăm-lét có dịp giết Clô-đi-út khi hắn đang quỳ cầu nguyện, nhưng lại tra kiếm vào vỏ.

Trong phòng hoàng hậu, chàng đâm chết Pô-lô-ni-út đang nấp sau tấm rèm vì tưởng là nhà vua. Bị đày sang Anh, chàng thoát được âm mưu giết hại và trở về. Ô-phê-li-a hoá điên, chết đuối. Cuộc đấu kiếm với La-ec-tơ, anh trai nàng, là cái bẫy của Clô-đi-út: lưỡi kiếm tẩm độc, chén rượu có thuốc. Hoàng hậu uống nhầm chén rượu, La-ec-tơ và Hăm-lét đều trúng kiếm độc; trước khi chết, Hăm-lét giết Clô-đi-út và nhờ người bạn Hô-ra-xi-ô kể lại sự thật.

Hăm-lét là người thế nào: những nét tính cách chính

Một trí thức thời Phục hưng. Hăm-lét là sinh viên, giỏi lý lẽ, thích chiêm nghiệm. Chàng nhìn con người như một kiệt tác của tạo hoá, rồi lại cay đắng khi thấy con người có thể đê tiện đến thế. Sự vỡ mộng ấy là điểm xuất phát của bi kịch tinh thần.

Nỗi đau kép của người con. Chàng mất cha, rồi thấy mẹ vội vàng tái giá với kẻ giết cha. Nỗi đau gia đình hoà vào nỗi ghê tởm trước một triều đình đầy giả dối, khiến chàng cảm thấy thời thế như trật khớp.

Thận trọng, đòi hỏi bằng chứng. Không tin ngay lời hồn ma, chàng dựng vở kịch để thử phản ứng của nhà vua. Đây là cách hành xử của người muốn hành động có căn cứ, không mù quáng.

Yêu thương nhưng bị đẩy vào thế phải tổn thương người mình yêu. Chàng nói những lời phũ phàng với Ô-phê-li-a, trách mẹ gay gắt trong phòng riêng, nhưng sau cơn giận vẫn dặn mẹ giữ mình. Những lời cay nghiệt ấy là vết thương của chính chàng, không phải sự lạnh lùng bẩm sinh.

Sắc sảo, châm biếm. Những câu nói có vẻ điên của chàng thường là lời mỉa mai sắc bén nhắm vào Pô-lô-ni-út, vào hai người bạn cũ bị nhà vua sai đi dò la, vào chính nhà vua. Giả điên vừa là vỏ bọc, vừa là cách chàng nói sự thật.

Đoạn độc thoại tồn tại hay không tồn tại: đọc cho đúng

Đoạn độc thoại nổi tiếng nằm ở hồi thứ ba, khi Hăm-lét tưởng mình đang một mình. Câu mở đầu thường được dịch là sống hay không sống, hoặc tồn tại hay không tồn tại, đó là vấn đề. Chàng tự hỏi: điều gì cao quý hơn, cam chịu những mũi tên của số phận phũ phàng, hay cầm vũ khí chống lại cả biển khổ đau để chấm dứt nó.

Tiếp đó, chàng nghĩ đến cái chết như một giấc ngủ, nhưng giấc ngủ ấy có thể kèm những giấc mơ không biết trước. Chính nỗi sợ điều chưa biết sau cái chết khiến con người thà chịu đựng nỗi khổ quen thuộc. Chàng liệt kê những bất công của đời: sự ngạo mạn của kẻ có quyền, luật pháp chậm trễ, tình yêu bị khinh rẻ. Cuối cùng chàng nhận ra rằng suy nghĩ quá nhiều làm con người trở nên nhút nhát, và những dự định lớn mất đi tên gọi là hành động.

Khi phân tích, bạn nên đọc đoạn độc thoại như cuộc đối thoại giữa hai phần trong con người Hăm-lét: phần muốn hành động và phần muốn hiểu thấu ý nghĩa của hành động. Đừng tóm gọn thành chuyện nhân vật muốn chết; nội dung rộng hơn nhiều, là câu hỏi về cách con người đối diện với cái ác và khổ đau. Trích vài cụm ngắn rồi diễn giải bằng lời của mình là đủ.

Cảnh nghĩa địa và chiếc đầu lâu: Hăm-lét đối diện cái chết

Sau khi trở về từ chuyến đi sang Anh, Hăm-lét cùng Hô-ra-xi-ô đi ngang một nghĩa địa, nơi hai người phu đào huyệt vừa làm vừa hát, vừa đùa cợt. Một trong số những chiếc đầu lâu bị đào lên là của Y-ô-rích, anh hề của triều đình mà Hăm-lét từng được cõng trên lưng thời thơ ấu. Cầm chiếc đầu lâu trên tay, chàng nhớ lại những tiếng cười ngày xưa và chua chát nghĩ về nơi mọi kiếp người rốt cuộc đều trở về.

Trong cảnh này, chàng còn tưởng tượng rằng ngay cả một bậc đế vương lừng lẫy như A-lếch-xan-đơ (Alexander) cũng tan thành cát bụi, và cát bụi ấy biết đâu lại thành nắm đất trát một lỗ hổng trên thùng rượu. Giọng chàng lúc này vừa châm biếm vừa bình thản. Cái chết không còn là nỗi ám ảnh đáng sợ như trong đoạn độc thoại, mà là điều chung cho mọi người, xoá đi mọi địa vị.

Ngay sau đó, đám tang của Ô-phê-li-a đi tới, và Hăm-lét mới biết người con gái mình yêu đã chết. Chàng nhảy xuống huyệt, giằng co với La-ec-tơ, tuyên bố tình yêu của mình lớn hơn tình thương của bốn vạn người anh cộng lại. Với bài phân tích, cảnh nghĩa địa là bằng chứng cho thấy nhân vật đã có sự thay đổi: từ người dằn vặt trước câu hỏi sống hay chết, chàng bước vào hồi cuối với tâm thế chấp nhận, sẵn sàng đón nhận điều phải đến.

Vì sao Hăm-lét trì hoãn báo thù? Các cách lý giải

Câu hỏi này đã được bàn suốt mấy trăm năm. Bạn có thể trình bày các hướng phổ biến dưới đây, chọn một hướng làm trọng tâm và nhắc các hướng khác:

Hướng lý giảiCăn cứ trong vởĐiều cần lưu ý
Chàng cần bằng chứng chắc chắnDựng vở kịch để thử nhà vuaGiải thích được giai đoạn đầu, không giải thích được việc chần chừ sau đó
Chàng muốn báo thù trọn vẹnKhông giết Clô-đi-út lúc hắn cầu nguyện vì sợ hắn được siêu thoátCho thấy tính toán, không chỉ do nhút nhát
Bản tính chiêm nghiệmĐộc thoại về việc suy nghĩ làm con người nhút nhátHướng được nhắc nhiều nhất trong sách tham khảo
Cái ác quá lớn so với một cá nhânLời than thời thế trật khớp, triều đình mục ruỗngNâng bi kịch từ chuyện gia đình lên chuyện thời đại
Ghê sợ chính việc giết ngườiDay dứt sau khi lỡ tay giết Pô-lô-ni-útGắn với lý tưởng nhân văn của chàng

Trình bày nhiều hướng không có nghĩa là bài viết lửng lơ. Sau khi điểm qua, bạn nên nêu rõ mình thấy hướng nào thuyết phục nhất và vì sao, dựa trên chi tiết cụ thể trong văn bản.

Những nhân vật soi chiếu Hăm-lét

Clô-đi-út, kẻ thù trực diện. Hắn lịch thiệp, khéo nói, nhưng sẵn sàng giết anh, cướp vợ anh, rồi mưu hại cháu. Sự giả dối của Clô-đi-út làm nổi bật sự trung thực đến đau đớn của Hăm-lét.

La-ec-tơ, người báo thù không do dự. Khi cha bị giết, La-ec-tơ lập tức trở về đòi nợ máu, sẵn sàng dùng cả kiếm tẩm độc. Đặt cạnh nhau, bạn thấy Hăm-lét chần chừ vì suy nghĩ, còn La-ec-tơ hành động nhanh nhưng bị lợi dụng.

Ô-phê-li-a, nạn nhân lặng lẽ. Nàng yêu Hăm-lét nhưng phải nghe lời cha và anh, rồi bị chàng xa lánh, mất cha, hoá điên. Số phận nàng cho thấy cái giá mà người vô tội phải trả trong vòng xoáy thù hận.

Hô-ra-xi-ô, người bạn trung thành. Hô-ra-xi-ô là người duy nhất Hăm-lét tin tưởng tuyệt đối và là người được giao kể lại sự thật cho đời sau. Qua người bạn, Hăm-lét giữ được niềm tin rằng con người vẫn có thể tử tế.

Dàn ý gợi ý cho đề phân tích nhân vật Hăm-lét

Dàn ý chỉ là khung để bạn tự triển khai bằng cảm nhận riêng:

  1. Mở bài: giới thiệu Sếch-xpia, thời Phục hưng và vở Hăm-lét; nêu nhận định Hăm-lét là hình tượng người trí thức đứng trước cái ác của thời đại.
  2. Luận điểm 1: hoàn cảnh bi kịch, gồm cái chết của vua cha, cuộc tái giá của mẹ, lời hồn ma.
  3. Luận điểm 2: tính cách, gồm trí tuệ, sự thận trọng, giả điên như vỏ bọc và lời châm biếm sắc sảo.
  4. Luận điểm 3: đoạn độc thoại và nỗi giằng xé giữa suy nghĩ với hành động.
  5. Luận điểm 4: vấn đề trì hoãn, trình bày các cách lý giải và quan điểm riêng.
  6. Luận điểm 5: nghệ thuật, gồm độc thoại nội tâm, kịch trong kịch, các nhân vật đối chiếu.
  7. Kết bài: ý nghĩa nhân văn và điều bạn nghĩ về việc lựa chọn giữa cam chịu và hành động.

Đoạn mẫu ngắn để tham khảo cách viết: "Tấm kiếm tra lại vào vỏ trước lưng kẻ thù đang quỳ không phải dấu hiệu của sự hèn nhát. Đó là khoảnh khắc người trí thức trong Hăm-lét muốn sự trừng phạt phải xứng với tội ác, và chính đòi hỏi ấy kéo dài bi kịch của chàng."

Câu hỏi thường gặp

Hăm-lét là ai trong vở kịch của Sếch-xpia?

Hăm-lét là hoàng tử Đan Mạch, con của vua Hăm-lét đã mất và hoàng hậu Ghéc-tơ-rút. Chàng biết được chú ruột Clô-đi-út giết cha để cướp ngôi, và vở kịch xoay quanh hành trình báo thù đầy giằng xé của chàng.

Vì sao Hăm-lét giả điên?

Chàng giả điên để che giấu ý định báo thù, để dò xét những người xung quanh mà không bị nghi ngờ, và để nói thẳng những lời châm biếm thẳng thắn về triều đình dưới vỏ bọc người mất trí.

Câu tồn tại hay không tồn tại nghĩa là gì?

Câu mở đầu đoạn độc thoại nêu câu hỏi nên cam chịu khổ đau hay đứng lên chống lại nó, kéo theo suy nghĩ về cái chết và điều chưa biết; đó là câu hỏi về cách sống trước cái ác, không chỉ là ý muốn chết.

Kết thúc vở Hăm-lét ra sao?

Trong cuộc đấu kiếm do Clô-đi-út sắp đặt, hoàng hậu uống phải rượu độc, La-ec-tơ và Hăm-lét trúng kiếm tẩm độc; Hăm-lét kịp giết Clô-đi-út rồi chết, nhờ Hô-ra-xi-ô kể lại sự thật.

Có thể so sánh Hăm-lét với nhân vật Việt Nam nào?

Bạn có thể đặt cạnh những nhân vật trí thức day dứt trong văn học Việt Nam, như Hộ trong Đời thừa của Nam Cao, ở điểm cùng giằng xé giữa lý tưởng và hiện thực, nhưng cần nói rõ hoàn cảnh hai tác phẩm rất khác.

Học sinh có cần đọc trọn vở Hăm-lét?

Không bắt buộc, nhưng nên đọc một bản tóm tắt đáng tin cậy và ít nhất hồi có đoạn độc thoại; nắm diễn biến chung giúp bạn tránh hiểu sai đoạn trích và viết về nhân vật chắc tay hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138