DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học nước ngoài

Phân tích nhân vật Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô Pan-xa: cặp thầy trò tương phản

Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô Pan-xa: hiệp sĩ mơ mộng và giám mã thực dụng, cảnh đánh nhau với cối xay gió, tiếng cười và nỗi buồn, dàn ý tự viết bài.

Wind turbines on a coastal field in Ninh Thuan area of Khanh Hoa, a teenage student cycling past with a backpack, seen from behind, dry golden grass, late afternoon

Đôn Ki-hô-tê (Don Quixote) là nhà quý tộc nghèo ở vùng La Man-cha trong tiểu thuyết của Mi-ghen đê Xéc-van-tét (Miguel de Cervantes), người đọc truyện hiệp sĩ nhiều đến mức tin mình là hiệp sĩ giang hồ, cùng giám mã Xan-chô Pan-xa đi khắp nơi "cứu đời" và gây ra vô số chuyện dở khóc dở cười. Học sinh quen với cặp nhân vật này qua đoạn trích Đôn Ki-hô-tê đánh nhau với cối xay gió, từng có trong sách Ngữ văn 10 chương trình trước.

Tiểu thuyết gồm hai phần, phần đầu in năm 1605, phần hai năm 1615. Hai nhân vật luôn đi cùng nhau và soi vào nhau, nên phân tích một người mà bỏ người kia sẽ thiếu hẳn một nửa ý nghĩa. Bài này đi qua từng người, rồi đến cặp đối lập và cách tự viết bài.

Đôn Ki-hô-tê là ai: từ nhà quý tộc nghèo đến hiệp sĩ tự phong

Nhân vật vốn là một nhà quý tộc nhỏ xấp xỉ năm mươi tuổi, sống ở một làng thuộc vùng La Man-cha, Tây Ban Nha. Ông say mê truyện hiệp sĩ đến mức bán cả ruộng để mua sách, đọc ngày đọc đêm, đến nỗi đầu óc lẫn lộn giữa sách và đời. Ông quyết định trở thành hiệp sĩ giang hồ, lau chùi bộ áo giáp cũ của ông cha, tự đặt tên mình là Đôn Ki-hô-tê xứ Man-cha.

Như mọi hiệp sĩ trong sách, ông cần một con ngựa chiến, nên đặt cho con ngựa gầy gò của mình cái tên kêu là Rô-xi-nan-tê. Ông cũng cần một người tình để dâng tặng chiến công, nên chọn một cô gái nông dân ở làng bên và gọi nàng là Đuyn-xi-nê-a xứ Tô-bô-xô, tôn lên làm tiểu thư cao quý dù nàng chẳng hề biết chuyện. Sau chuyến đi đầu tiên một mình bị đánh nhừ tử, ông rủ thêm bác nông dân láng giềng làm giám mã.

Từ đó, cặp thầy trò đi qua bao cuộc phiêu lưu: tấn công đàn cừu vì tưởng là đạo quân, giải thoát một đoàn tù khổ sai rồi bị chính họ ném đá, coi quán trọ là lâu đài, coi chậu thau của anh thợ cạo là chiếc mũ vàng thần kỳ. Ở cuối phần hai, sau những lần thất bại, ông trở về làng, ốm nặng, tỉnh ngộ, nhận lại tên thật và qua đời trong sự minh mẫn.

Cảnh đánh nhau với cối xay gió: đọc kỹ đoạn trích

Trên cánh đồng, hai thầy trò nhìn thấy khoảng ba bốn chục chiếc cối xay gió. Đôn Ki-hô-tê lập tức tin đó là những tên khổng lồ với cánh tay dài, và tuyên bố sẽ giao chiến để quét sạch giống xấu xa khỏi mặt đất. Xan-chô hoảng hốt can ngăn, nói rõ đó chỉ là cối xay gió, còn cái mà thầy tưởng là cánh tay chính là những cánh quạt quay nhờ gió.

Không nghe, Đôn Ki-hô-tê thúc ngựa xông lên, mũi giáo đâm vào cánh quạt. Đúng lúc ấy gió nổi, cánh quạt quay mạnh làm gãy giáo, hất văng cả người lẫn ngựa xuống đất. Xan-chô chạy tới cứu, trách thầy không chịu nghe. Đôn Ki-hô-tê vẫn không nhận mình sai, mà cho rằng một lão pháp sư thù địch đã biến những tên khổng lồ thành cối xay gió để cướp vinh quang chiến thắng của ông.

Phần sau đoạn trích có hai chi tiết đáng chú ý. Bị đau, Đôn Ki-hô-tê không rên rỉ vì sách nói hiệp sĩ không được kêu đau, còn Xan-chô thì thật thà nói mình hơi đau là kêu ngay. Đến bữa ăn, thầy nhịn đói vì mải nghĩ đến người đẹp, trò thì ung dung ăn uống, uống rượu, và ngủ một mạch đến sáng. Hai thái cực ấy cho bạn đủ chất liệu để phân tích cặp nhân vật.

Đôn Ki-hô-tê: điên rồ, cao thượng và đáng thương

Hoang tưởng đến mức đáng cười. Ông nhìn mọi thứ qua lăng kính sách vở: cối xay gió thành khổng lồ, đàn cừu thành đạo quân. Tiếng cười bật ra từ khoảng cách giữa điều ông tưởng tượng và hiện thực trần trụi trước mắt.

Lý tưởng thì cao đẹp. Mục đích ông theo đuổi là bênh vực kẻ yếu, trừng trị kẻ ác, bảo vệ công lý. Nếu bỏ đi lớp áo hoang tưởng, đó là những giá trị đáng trân trọng; cái sai nằm ở cách nhìn và cách làm, không nằm ở lý tưởng.

Dũng cảm đến liều lĩnh. Một mình xông vào "đạo quân khổng lồ" với cây giáo cũ, ông không hề tính đến thắng thua. Sự dũng cảm này khiến người đọc vừa buồn cười vừa cảm phục.

Tự lừa mình để bảo vệ ảo tưởng. Thất bại nào ông cũng đổ cho phép thuật của pháp sư. Đây là cơ chế tự vệ quen thuộc của người không dám đối diện sự thật, và chính chi tiết này làm nhân vật trở nên đáng thương nhiều hơn đáng ghét.

Xan-chô Pan-xa: thực tế, chất phác và thực dụng

Đôi mắt nhìn đúng hiện thực. Xan-chô thấy cối xay gió là cối xay gió, đàn cừu là đàn cừu. Ông là người tỉnh táo trong cặp đôi, đại diện cho lẽ thường của người nông dân.

Đi theo vì một lời hứa hão. Ông nhận làm giám mã vì được hứa một ngày kia sẽ được làm thống đốc một hòn đảo. Mong muốn có lợi ích vật chất ấy vừa thực dụng vừa ngây thơ, vì ông tin lời người mà chính ông thấy là không bình thường.

Coi trọng nhu cầu thân thể. Đau thì kêu, đói thì ăn, mệt thì ngủ say. Xan-chô sống đúng bản năng tự nhiên, khác hẳn người thầy luôn ép mình theo khuôn phép trong sách.

Thương và trung thành với thầy. Dù nhiều lần bị liên luỵ, ông vẫn đi theo đến cuối, chăm sóc thầy khi bị thương. Ở phần hai, ông còn được trao quyền cai quản một "hòn đảo" do người khác bày trò, và phán xử khá sáng suốt, cho thấy trí khôn dân gian không hề tầm thường.

Cặp nhân vật đối lập: bảng so sánh để lập luận

Xéc-van-tét cố ý dựng hai nhân vật tương phản từ ngoại hình đến cách nghĩ. Bảng dưới gom các điểm hay dùng:

Phương diệnĐôn Ki-hô-têXan-chô Pan-xa
Ngoại hìnhCao gầy, cưỡi con ngựa gầy Rô-xi-nan-têThấp béo, cưỡi con lừa
Cách nhìn thế giớiQua sách truyện hiệp sĩ, hoang tưởngQua kinh nghiệm đời thường, tỉnh táo
Động cơLý tưởng công lý, danh dự hiệp sĩLợi ích cụ thể, mong làm thống đốc
Trước đau đớn, đói khátNhịn chịu vì khuôn phép hiệp sĩKêu đau, ăn uống, ngủ ngon
Giá trị gợi raLý tưởng đẹp nhưng xa rời thực tếThực tế nhưng thiếu tầm nhìn cao

Điều quan trọng khi phân tích là nhận ra hai nhân vật bổ sung cho nhau. Một con người trọn vẹn cần cả lý tưởng của Đôn Ki-hô-tê lẫn sự tỉnh táo của Xan-chô. Đó cũng là bài học còn nguyên giá trị với người đọc hôm nay.

Tiếng cười và nỗi buồn: Xéc-van-tét muốn nói gì

Ở bề mặt, tiểu thuyết là một tác phẩm nhại, chế giễu loại truyện hiệp sĩ đã lỗi thời nhưng vẫn được nhiều người say mê vào thời của tác giả. Mỗi lần Đôn Ki-hô-tê làm theo sách, kết quả đều thảm hại. Người đọc cười vì thấy rõ sự vô lý của việc áp khuôn mẫu cũ vào cuộc sống mới.

Nhưng càng đọc, tiếng cười càng pha nỗi buồn. Một người già yếu, nghèo, chỉ muốn làm điều tốt, lại liên tục bị đánh, bị lừa, bị chế giễu. Đến phần hai, nhiều nhân vật quý tộc còn lợi dụng sự hoang tưởng của ông để bày trò mua vui, và lúc ấy kẻ đáng cười hơn lại chính là những người đứng xem.

Cái chết của Đôn Ki-hô-tê khi đã tỉnh ngộ khép lại câu chuyện bằng một nốt trầm. Ông từ bỏ ảo tưởng, nhưng cũng mất luôn ngọn lửa đã khiến ông sống. Khi viết, bạn có thể nêu hai lớp nghĩa này, chế giễu sự xa rời thực tế và trân trọng khát vọng lý tưởng, thay vì chỉ kết luận nhân vật là kẻ điên đáng cười.

Nghệ thuật kể chuyện làm nên hai nhân vật

Người kể chuyện tinh nghịch. Xéc-van-tét giả vờ rằng mình chỉ chép lại câu chuyện từ bản thảo của một tác giả khác, thỉnh thoảng còn bình luận, nghi ngờ chính nguồn kể. Lối kể đùa cợt này tạo một khoảng cách để người đọc vừa theo dõi, vừa tỉnh táo nhìn nhân vật.

Nhại giọng truyện hiệp sĩ. Lời của Đôn Ki-hô-tê luôn trang trọng, khoa trương, đầy những danh hiệu và lời thề như trong sách cũ. Khi những lời lẽ ấy vang lên trước một cối xay gió hay một quán trọ tồi tàn, sự lệch pha giữa ngôn từ và hoàn cảnh sinh ra tiếng cười.

Đối thoại làm sống dậy tính cách. Phần lớn tính cách hai thầy trò được bộc lộ qua những cuộc đối đáp trên đường: thầy giảng giải về đạo hiệp sĩ, trò chen vào bằng tục ngữ, kinh nghiệm nhà nông. Bạn có thể chọn một lượt đối đáp ngắn làm dẫn chứng cho cả hai nhân vật cùng lúc.

Nhân vật thay đổi qua hành trình. Ở phần hai, Xan-chô dần nhiễm chút mơ mộng của thầy, còn Đôn Ki-hô-tê có lúc tỉnh táo, nói những lời rất sáng suốt. Sự ảnh hưởng qua lại này khiến cặp nhân vật không đứng yên như hai biểu tượng, mà sống động như người thật.

Dàn ý gợi ý phân tích hai nhân vật qua đoạn trích

Khung sau để bạn tự triển khai, không phải bài văn mẫu:

  1. Mở bài: giới thiệu Xéc-van-tét, tiểu thuyết và đoạn trích; nêu nhận định về cặp nhân vật tương phản mà bổ sung cho nhau.
  2. Luận điểm 1: Đôn Ki-hô-tê trong trận chiến với cối xay gió, gồm hoang tưởng, dũng cảm, tự lừa mình.
  3. Luận điểm 2: Đôn Ki-hô-tê sau trận đánh, gồm không kêu đau, nhịn ăn vì người đẹp, tiếp tục mơ mộng.
  4. Luận điểm 3: Xan-chô Pan-xa, gồm tỉnh táo, thực dụng, chất phác, trung thành.
  5. Luận điểm 4: nghệ thuật tương phản và tiếng cười nhại, kèm nỗi buồn bên dưới.
  6. Kết bài: ý nghĩa của cặp nhân vật với người đọc hôm nay, nêu suy nghĩ riêng về lý tưởng và thực tế.

Đoạn mẫu ngắn tham khảo cho luận điểm 2: "Cú ngã đau không làm Đôn Ki-hô-tê thốt một tiếng rên, chỉ vì sách dạy hiệp sĩ không được kêu đau. Người đọc bật cười, nhưng cũng thấy một con người đã để trang sách điều khiển cả cảm giác thân thể của mình."

Câu hỏi thường gặp

Đôn Ki-hô-tê đánh nhau với bao nhiêu cối xay gió?

Theo đoạn trích, hai thầy trò thấy khoảng ba bốn chục chiếc cối xay gió trên cánh đồng; Đôn Ki-hô-tê tưởng là những tên khổng lồ và thúc ngựa xông vào chiếc đầu tiên thì bị cánh quạt hất ngã.

Vì sao Đôn Ki-hô-tê không nhận mình nhầm?

Ông cho rằng một pháp sư thù địch đã biến khổng lồ thành cối xay gió để cướp vinh quang của mình. Đổ lỗi cho phép thuật giúp ông giữ nguyên ảo tưởng, và đó là nét tính cách cốt lõi của nhân vật.

Xan-chô Pan-xa đi theo Đôn Ki-hô-tê vì sao?

Xan-chô là bác nông dân láng giềng, nhận làm giám mã vì được hứa sẽ được làm thống đốc một hòn đảo; về sau ông gắn bó với thầy bằng cả tình thương và lòng trung thành.

Đôn Ki-hô-tê có phải nhân vật đáng cười không?

Có, nhưng không chỉ đáng cười. Ông hoang tưởng và hành động lố bịch, song lý tưởng bênh vực kẻ yếu của ông cao đẹp, nên nhân vật vừa đáng cười vừa đáng thương, đáng trân trọng.

Tên con ngựa và người đẹp của Đôn Ki-hô-tê là gì?

Con ngựa gầy được đặt tên là Rô-xi-nan-tê, còn người đẹp trong tưởng tượng là Đuyn-xi-nê-a xứ Tô-bô-xô, thực ra là một cô gái nông dân ở làng bên không hề biết chuyện.

Thành ngữ đánh nhau với cối xay gió dùng để chỉ điều gì?

Ngày nay cụm từ này dùng để chỉ việc chiến đấu với kẻ thù tưởng tượng hoặc theo đuổi cuộc chiến vô ích, xuất phát trực tiếp từ đoạn nổi tiếng nhất trong tiểu thuyết của Xéc-van-tét.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138