DienHinh.comĐiển Hình
Nhân vật văn học nước ngoài

Phân tích nhân vật cụ Bơ-men và Giôn-xi trong Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri

Cụ Bơ-men, Giôn-xi và Xiu trong Chiếc lá cuối cùng: người hoạ sĩ già vẽ kiệt tác bằng cả mạng sống, cô gái hồi sinh và nghệ thuật đảo ngược tình huống.

Old ivy vine climbing a weathered brick wall outside a small apartment window in Hanoi Old Quarter on a rainy evening, curtain half open, no people visible

Cụ Bơ-men là người hoạ sĩ già nghèo trong truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của nhà văn Mỹ O. Hen-ri (O. Henry), người đã lặng lẽ vẽ một chiếc lá thường xuân lên bức tường trong đêm mưa rét để cứu cô gái trẻ Giôn-xi khỏi ý nghĩ chết, rồi qua đời vì sưng phổi. Truyện từng có trong sách Ngữ văn 8 chương trình trước, đến nay vẫn là ngữ liệu quen thuộc khi học truyện ngắn có kết thúc bất ngờ.

Ba nhân vật Giôn-xi, Xiu và cụ Bơ-men gắn với nhau quanh một chiếc lá. Phân tích tốt nghĩa là hiểu từng người, hiểu cách tác giả giấu chi tiết rồi bất ngờ mở ra ở cuối truyện. Bài này đi qua cả ba nhân vật, nghệ thuật kể và gợi ý dàn ý để bạn tự viết.

Câu chuyện diễn ra thế nào: những chi tiết cần nắm chắc

Xiu và Giôn-xi là hai cô hoạ sĩ trẻ thuê chung một xưởng vẽ trên tầng thượng ở khu phố nghèo của các nghệ sĩ tại Niu Oóc. Tháng mười một, bệnh sưng phổi lan khắp khu phố, và Giôn-xi ngã bệnh nặng. Bác sĩ nói khả năng sống của cô chỉ còn một phần mười, và khả năng ấy phụ thuộc vào việc cô có muốn sống hay không.

Giôn-xi nằm nhìn qua cửa sổ, đếm những chiếc lá còn lại trên dây thường xuân già bám vào bức tường gạch đối diện. Cô tin rằng khi chiếc lá cuối cùng rụng, cô cũng sẽ chết. Xiu kể chuyện ấy cho cụ Bơ-men, người hoạ sĩ già sống ở tầng dưới, rồi hai người cùng lên phòng, lặng nhìn ra dây thường xuân trong cơn mưa lạnh lẫn tuyết.

Sáng hôm sau và cả sáng hôm sau nữa, dù đêm qua mưa gió dữ dội, vẫn còn một chiếc lá bám trên tường. Giôn-xi xấu hổ vì đã muốn chết, đòi ăn cháo, muốn ngồi dậy và nói một ngày kia sẽ vẽ vịnh Na-plơ. Cô qua khỏi cơn nguy hiểm. Nhưng chiều hôm ấy, Xiu cho bạn biết cụ Bơ-men vừa chết vì sưng phổi sau hai ngày ốm, và chiếc lá trên tường chính là kiệt tác cụ vẽ trong đêm chiếc lá cuối cùng rụng.

Cụ Bơ-men: người nghệ sĩ thất bại làm nên kiệt tác

Một cuộc đời dang dở. Cụ đã ngoài sáu mươi, vẽ suốt bốn mươi năm mà chưa thành công, sống bằng việc ngồi làm mẫu cho các hoạ sĩ trẻ, uống rượu nhiều, luôn nói sắp vẽ một kiệt tác mà chưa hề bắt đầu. Bề ngoài, cụ là người thất bại và hơi gàn dở.

Tấm lòng giấu sau vẻ cộc cằn. Khi nghe Xiu kể ý nghĩ của Giôn-xi, cụ gắt gỏng, chế giễu ý nghĩ ngớ ngẩn ấy. Nhưng chính cụ là người âm thầm hành động. Sự cộc cằn chỉ là lớp vỏ của một trái tim rất thương người.

Hi sinh lặng lẽ. Cụ trèo lên thang giữa đêm mưa tuyết, dưới ánh đèn bão, vẽ chiếc lá lên tường. Cụ không nói với ai, không đòi ai biết ơn. Cái giá cụ trả là mạng sống của chính mình.

Kiệt tác thật sự. Chiếc lá giống đến mức Giôn-xi và cả người đọc đều tin là lá thật. Nó là kiệt tác không chỉ vì giống, mà vì đã cứu một con người. O. Hen-ri gửi qua đó quan niệm: nghệ thuật chân chính là nghệ thuật vì con người.

Giôn-xi: từ tuyệt vọng đến hồi sinh

Bệnh tật và tâm lý buông xuôi. Giôn-xi không chỉ ốm về thể xác mà còn ốm về tinh thần. Cô nằm im, mắt mở to nhìn ra cửa sổ, lạnh lùng đếm lá, coi cái chết là điều sắp đến và không muốn chống lại.

Ý nghĩ gắn đời mình với chiếc lá. Việc cô đồng nhất số phận với một chiếc lá cho thấy sự mệt mỏi, yếu đuối của một người trẻ đã đánh mất niềm tin. Đây là chi tiết tạo ra tình huống truyện.

Chiếc lá đánh thức ý chí sống. Thấy chiếc lá kiên cường bám trên tường qua hai đêm mưa gió, Giôn-xi tự trách mình đã muốn chết là có tội. Cô đòi ăn, muốn soi gương, muốn ngồi xem Xiu nấu nướng. Sự hồi sinh bắt đầu từ bên trong.

Ước mơ trở lại. Cô nói một ngày nào đó sẽ vẽ vịnh Na-plơ, ước mơ cô từng ấp ủ. Khi con người lại có mong ước cho tương lai, nghĩa là họ đã thật sự muốn sống. Bạn có thể dùng chi tiết này để kết thúc luận điểm về Giôn-xi.

Xiu: tình bạn tận tuỵ giữa những con người nghèo

Xiu thường bị lu mờ khi học sinh viết bài, nhưng cô là sợi dây nối mọi nhân vật. Cô chăm sóc Giôn-xi tận tình, khóc khi nghe bác sĩ nói, nhưng vào phòng thì huýt sáo, cố tỏ ra vui vẻ để bạn bớt lo. Cô vẽ minh hoạ kiếm sống ngay bên giường bệnh để không rời bạn.

Khi Giôn-xi bảo kéo mành lên để xem chiếc lá cuối cùng, Xiu lo sợ, cố khuyên bạn ngủ, hứa sẽ ngồi vẽ bên cạnh. Chính cô mang chuyện kể với cụ Bơ-men, gián tiếp tạo nên kiệt tác. Cuối truyện, cũng chính Xiu là người kể cho Giôn-xi biết sự thật, đặt trọn vẹn ý nghĩa của chiếc lá vào lời kể ấy.

Qua Xiu và cụ Bơ-men, O. Hen-ri vẽ nên một cộng đồng những người nghèo nhưng giàu tình thương. Họ không có tiền, không có danh tiếng, nhưng sẵn sàng hi sinh cho nhau. Đây là nét nhân văn nổi bật của truyện. Khi viết, bạn có thể nhắc Xiu ngắn gọn trong một đoạn để bài phân tích đầy đủ hơn mà không lệch trọng tâm đề bài.

Dây thường xuân và chiếc lá: biểu tượng làm nên chiều sâu

Dây thường xuân trong truyện được tả là già, rễ đã mục, bám vào bức tường gạch của ngôi nhà đối diện, trông thẳng sang từ cửa sổ phòng hai cô gái. Gió lạnh tháng mười một thổi rụng lá dần, để trơ lại những cành gần như trơ trụi. Hình ảnh ấy tương ứng với thân thể đang kiệt sức của Giôn-xi, và cô đã tự gắn đời mình vào đó.

Chiếc lá cuối cùng thì mang nghĩa ngược lại. Nó nhỏ bé, cô đơn, nhưng kiên cường bám trụ qua những đêm mưa tuyết, mép lá đã úa vàng mà cuống vẫn xanh. Với Giôn-xi, chiếc lá trở thành tấm gương về sức sống: một thứ mỏng manh như thế còn không chịu rụng, thì một con người trẻ tuổi không có lý do để buông xuôi.

Ở tầng sâu hơn, chiếc lá là sự kết tinh của tình người và nghệ thuật. Nó được vẽ bằng những nét cọ của một người già sắp chết, bằng cả lòng thương mà cụ Bơ-men không bao giờ nói thành lời. Khi phân tích, bạn có thể đi theo ba tầng ấy: chiếc lá như dấu hiệu của cái chết trong ý nghĩ Giôn-xi, như biểu tượng của ý chí sống, và như kiệt tác của tình yêu thương. Cách triển khai này giúp bài viết có chiều sâu mà vẫn bám sát văn bản.

Nghệ thuật đảo ngược tình huống: hai lần bất ngờ

O. Hen-ri nổi tiếng với những kết thúc bất ngờ. Trong truyện này có hai lần tình huống bị đảo ngược, bạn nên nắm rõ để phân tích:

Lần đảo ngượcTrước đó người đọc nghĩ gìĐiều thực sự xảy raTác dụng
Lần thứ nhấtGiôn-xi sẽ chết khi chiếc lá cuối rụngChiếc lá vẫn còn, Giôn-xi hồi sinhTạo niềm vui, sự nhẹ nhõm
Lần thứ haiCụ Bơ-men không liên quan, chiếc lá là thậtCụ vẽ chiếc lá và chết vì sưng phổiGây xúc động, làm sáng bừng ý nghĩa
Chi tiết được giấuCụ lặng nhìn dây thường xuân rồi không nói gìĐôi giày ướt sũng, đèn bão, cái thang, bảng pha màu xanh vàngTruyện chặt chẽ, người đọc đọc lại thấy hợp lý

Điểm tinh tế là tác giả không kể cảnh cụ Bơ-men vẽ. Người đọc chỉ biết qua lời kể lại ở cuối truyện. Khoảng trống ấy để người đọc tự hình dung, nên cảm xúc mạnh hơn nhiều so với việc tả trực tiếp. Khi phân tích, bạn nên nêu rõ dụng ý của việc giấu chi tiết này.

Những lỗi hay gặp khi phân tích nhân vật trong truyện

Bài viết về Chiếc lá cuối cùng dễ mất điểm ở mấy chỗ sau:

  • Kể lại toàn bộ câu chuyện, đặc biệt kể dài phần bệnh tật của Giôn-xi mà ít phân tích.
  • Viết sai tên nhân vật hoặc lẫn vai: cụ Bơ-men là hoạ sĩ già ở tầng dưới, không phải bác sĩ hay người thân của Giôn-xi.
  • Bỏ qua chi tiết bằng chứng ở cuối truyện, khiến luận điểm về sự hi sinh thiếu sức nặng.
  • Chỉ phân tích cụ Bơ-men mà quên Giôn-xi, trong khi nhiều đề yêu cầu cả hai hoặc yêu cầu phân tích diễn biến tâm lý Giôn-xi.
  • Nhận xét nghệ thuật chung chung kiểu "tác giả kể rất hay", không chỉ ra được thủ pháp đảo ngược tình huống.
  • Khẳng định chắc chắn về đời tư tác giả khi chưa kiểm chứng; chỉ cần nêu những điều phổ biến về phong cách.

Mẹo nhỏ khi ôn: đọc lại truyện lần hai, gạch chân mọi chi tiết liên quan đến cụ Bơ-men ở phần đầu. Bạn sẽ thấy tác giả đã rải gợi ý từ sớm, và đó là dẫn chứng tốt cho phần nghệ thuật.

Dàn ý gợi ý phân tích nhân vật cụ Bơ-men

Khung dưới đây giúp bạn tự triển khai theo cảm nhận riêng:

  1. Mở bài: giới thiệu O. Hen-ri, truyện Chiếc lá cuối cùng; nêu nhận định cụ Bơ-men là người nghệ sĩ nghèo có tấm lòng cao cả.
  2. Luận điểm 1: chân dung bề ngoài, gồm già, nghèo, thất bại, gàn dở, ước mơ kiệt tác chưa thực hiện.
  3. Luận điểm 2: tình thương con người, gồm phản ứng khi nghe chuyện Giôn-xi, sự im lặng nhìn dây thường xuân.
  4. Luận điểm 3: sự hi sinh thầm lặng, gồm đêm mưa tuyết, chiếc thang, cái đèn, cái chết.
  5. Luận điểm 4: chiếc lá là kiệt tác, bàn quan niệm nghệ thuật vì con người.
  6. Luận điểm 5: nghệ thuật, gồm đảo ngược tình huống, giấu chi tiết, nhân vật soi chiếu.
  7. Kết bài: điều bạn rút ra về tình người và sức mạnh của niềm tin.

Đoạn mẫu ngắn tham khảo: "Bốn mươi năm cầm cọ, cụ Bơ-men chưa vẽ được bức tranh nào khiến người đời nhớ. Kiệt tác duy nhất của cụ không treo trong phòng tranh nào, mà bám trên bức tường gạch cũ, và đã giữ lại một mạng người."

Câu hỏi thường gặp

Cụ Bơ-men vẽ chiếc lá khi nào?

Cụ vẽ chiếc lá trong đêm mưa gió, đúng đêm chiếc lá thật cuối cùng rụng xuống. Truyện không tả cảnh cụ vẽ; người đọc chỉ biết qua lời Xiu kể ở cuối truyện cùng những đồ vật để lại.

Vì sao cụ Bơ-men chết?

Cụ bị sưng phổi sau đêm dầm mưa rét để vẽ chiếc lá. Người gác cổng tìm thấy cụ với quần áo, giày ướt sũng và lạnh buốt; cụ mất ở bệnh viện chỉ sau hai ngày ốm.

Vì sao chiếc lá được gọi là kiệt tác?

Chiếc lá được vẽ giống thật đến mức Giôn-xi không nhận ra, và quan trọng hơn, nó đã cứu sống một con người; đó là kiệt tác theo quan niệm nghệ thuật vì con người.

Đảo ngược tình huống trong truyện là gì?

Đó là việc diễn biến đi ngược điều người đọc dự đoán, xảy ra hai lần: Giôn-xi không chết mà hồi sinh, và chiếc lá không phải lá thật mà là tranh của cụ Bơ-men, người đã chết vì nó.

Giôn-xi hồi sinh nhờ đâu?

Thấy chiếc lá vẫn bám trên tường sau hai đêm mưa gió, cô tự trách mình đã muốn chết và lấy lại ý chí sống; niềm tin ấy, cùng sự chăm sóc của Xiu, giúp cô qua cơn nguy hiểm.

Tên tác giả nên viết là O. Hen-ri hay O. Henry?

Cả hai cách đều được chấp nhận; sách giáo khoa thường viết O. Hen-ri, có thể ghi tên gốc O. Henry trong ngoặc. Đây là bút danh của một nhà văn Mỹ nổi tiếng với truyện ngắn có kết thúc bất ngờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138